Een koudegolf is een aaneengesloten periode in De Bilt van minstens vijf ijsdagen (maximum onder 0,0 graden), waarvan drie dagen met strenge vorst onder -10,0 graden (foto: Jannes Wiersema)
Na twee zachte wintermaanden is een koudegolf opmerkelijk, maar niet uniek. Ook de winter van 1956 met de koudste februari in zeker drie eeuwen kwam laat op gang. In een verder verleden zijn meer voorbeelden te vinden van late winters. In 1667 begon het in de tweede helft van maart flink te vriezen zodat de rivieren alsnog dichtvroren. Ook half maart 1845 was het nog volop winter met zeer strenge vorst.

De koudegolf van de winter van 2012 was de 33e sinds 1901 en de eerste in vijftien jaar. De vorige, die twaalf dagen duurde en een Elfstedentocht mogelijk maakte, beleefde ons land begin 1997. De koudegolf van 30 januari tot en met 8 februari 2012 duurde tien dagen en bood te weinig vorst voor een Elfstedentocht maar leverde wel mooie schaatsdagen op. De zon scheen uitbundig: de eerste decade van februari was in De Bilt met 62 uur zon de zonnigste van de meetreeks.

Op veel plaatsen ook in De Bilt kwam de temperatuur op 9 februari korte tijd boven nul, maar 10 en 11 februari waren opnieuw ijsdagen met gedurende het hele etmaal vorst. De Bilt kon in korte tijd dan ook twaalf ijsdagen bijschrijven. Dat is een bijzondere omslag in een verder zachte winter. Normaal tellen de drie wintermaanden zeven ijsdagen, zodat we binnen anderhalve week ruim boven de norm zijn uitgekomen.

Het KNMI noteerde de begin februari zeven dagen met strenge vorst. Een gemiddelde winter telt twee dagen onder de min 10 graden. Vooral de nacht van 3 op 4 februari was zeer koud. Lelystad registreerde boven verse sneeuw met min 22,9 graden de laagste temperatuur, Marknesse was met min 22,8 graden vrijwel net zo koud en in De Bilt daalde de temperatuur tot min 18,9 graden. Voor De Bilt was dat de laagste temperatuur sinds februari 1956. Op 5 januari 1979 registreerde Emmeloord min 24,4 graden en op 13 januari 1968 had Dedemsvaart min 24,0 graden. Vermeldenswaard is ook de min 20,7 graden op 4 maart 2005 in Marknesse boven een sneeuwlaag van bijna een halve meter. De eerste tien dagen van februari vormden in De Bilt met gemiddeld min 6,9 graden de koudste eerste decade van deze maand sinds 1917 (min 7,1 graden).

Opmerkelijk waren ook de lage gevoelstemperaturen door een combinatie van vorst, wind en een lage relatieve vochtigheid. Vooral op 7 februari was het snijdend koud. Lelystad meldde een extreem lage gevoelstemperatuur van min 28,6 graden. Zulke waarden zijn het in ons land laatst ervaren op 14 januari 1987.

Een koudegolf zoals we deze maand meemaakten blijft ondanks de opwarming ook in de toekomst mogelijk. Modelberekeningen van het KNMI geven wel aan dat de koudegolven van de toekomst minder koud zijn, zeldzamer worden en ook minder lang duren.

Meer diepgang in Kenniscentrum
http://www.knmi.nl/cms/content/104358/koudegolven_van_de_toekomst