9 augustus 2012 -
De onweersbuien die het afgelopen weekeinde (4-5 augustus) over ons land trokken gingen lokaal vergezeld van valwinden. Ook het festival Dicky Woodstock in Steenwijkerwold waar zaterdagavond gewonden vielen, is waarschijnlijk getroffen door een valwind.
Naderende valwind op zaterdag 4 augustus iets ten noordwesten van Steenwijkerwold (Foto: Nico Wensveen)
Zware onweersbuien groeien uit tot grote hoogte. De wolkentoppen bereiken hoogtes tot 14 kilometer, bij Steenwijkerwold is een wolkenhoogte van 10 kilometer gemeten. Op grote hoogte kan het zo’n 60 graden vriezen. Een onweerswolk is een sterk kolkende luchtmassa waarin warme lucht omhoog en koude lucht omlaag beweegt. De warme lucht zorgt voor de aangroei van de wolk, de kou komt met de neerslag omlaag. Een valwind ontstaat als een enorme hoeveelheid koude lucht uit een intensieve buienwolk omlaag stort.
De lucht daalt in dat deel van de bui waar ook neerslag valt. De eerste windstoten treden dan ook meestal op aan de rand van de bui. Het gebied met windstoten kan soms enkele kilometers breed zijn.
Radarcomposietbeeld (Radar De Bilt en Den Helder) van de neerslagintensiteit tijdens de bui van 4 augustus 2012 in Steenwijkerwold. Zwart is meer dan 30 mm/uur (Bron: KNMI)
De wind aan het aardoppervlak steekt al op voor de eerste druppels vallen. De zware bui is nog op afstand terwijl de wind binnen een paar minuten kan toenemen tot meer dan 100 km/uur. Dat is heel verraderlijk, zeker voor watersporters die geen kant meer op kunnen en ook voor het wegverkeer.
Het windveld bij een buienwolk kan ook scherper begrensd zijn. De kou stort dan in een klein gebied met een doorsnede van slechts een kilometer omlaag. De lucht raakt daarbij in een versnelling waardoor de wind toeneemt. Op het aardoppervlak zoekt de kou met die enorme snelheid een weg in allerlei richtingen. De lucht spat als het ware uiteen.
Zo’n valwind of downburst, zoals het verschijnsel ook wordt genoemd, is vooral gevaarlijk door de plotselinge windtoename. De krachten die vrijkomen zijn groot en kunnen in een gebied van honderden meters breed en kilometers lengte schade aanrichten. Bij een valwind liggen de getroffen objecten in min of meer rechte lijnen in de richting van de wind.
Dwarsdoorsnede van een zware onweersbui, die van links naar rechts beweegt. Pijlen geven de luchtstroming weer. Dikke, naar beneden gerichte, de door neerslag afgekoelde koude lucht. Deze lucht dringt zich aan de voorzijde van de bui onder de warme lucht en vormt zo het gevaarlijke windstotenfront met soms grote veranderingen in de horizontale en vertikale wind (Bron: Kees Floor, Weerkunde voor iedereen)
Valwinden worden vaak verward met windhozen, die ook veel schade kunnen aanrichten. De schade bij een hoos is echter geconcentreerder. Bij een windhoos of een zwaardere tornado wordt de lucht in een bui sterk omhoog gezogen. Door de opstijgende lucht ontstaat aan het oppervlak een klein lagedrukgebied. De lucht uit de omgeving stroomt daar met grote kracht naar toe in een spiraalvormige beweging, vergelijkbaar met die van water in een leeglopend bad. Onder zo’n bui wordt meestal een slurf zichtbaar. Een spoor van vernieling verraadt waar de slurf het aardoppervlak raakte. Materiaal dat wordt opgezogen kan tientallen kilometers verder terecht komen.
Serie radarbeelden: de bui die Steenwikkerwold heeft getroffen is vroeger in de middag te zien boven Zuid-Holland, vervolgens steekt de bui het IJsselmeer over (extra vocht en warmte van onderaf) om daarna richting Steenwijkerwold te trekken (Bron:KNMI)
De bui die op zich op 4 augustus boven Steenwijkerwold ontlaadde is wellicht nog versterkt door het relatief warme water van het IJsselmeer. Dat levert in combinatie met kou in de bovenlucht extra energie op voor de opbouw van de buien. Valwinden en windhozen zijn in ons land niet zeldzaam: vrijwel iedere zomer komen ze bij heftige onweersbuien wel ergens in ons land, in enkele keer met ernstige gevolgen. Twee jaar geleden, op 14 juli 2010, werd ook een camping bij Vethuizen zeer waarschijnlijk getroffen door valwinden.
Weermagazine over weerdreiging bij festival en vernietigende hagelstenen Het zomernummer van Weermagazine (augustus/september) haakt in op de gebeurtenissen bij festivals zoals in Steenwijkerwold. Hoe extreem kan het weer worden en wat kan een organisatie doen om de veiligheid zo groot mogelijk te maken. Het Belgische KMI besteedt in Weermagazine aandacht aan de vernietigende hagelstenen die bij onweersbuien kunnen voorkomen. In het kader van het Supercell- project verzamelde en onderzocht het KMI bijzondere hagelstenen. Ook wordt aandacht besteedt aan onweersnesten, voorkeursplaatsen voor onweer.
