Het gemeten windveld van superstorm Sandy die eind oktober New York trof (Bron: KNMI)
Het gemeten windveld van superstorm Sandy die eind oktober New York trof (Bron: KNMI)
Sandy bereikte op 29 oktober het drukbevolkte gebied aan de oostkust van de Verenigde Staten en trof onder meer New York. De wind wakkerde aan tot orkaankracht, er viel lokaal meer dan 200 mm regen en de orkaan veroorzaakte ongekend hoogwater en hevige sneeuwval.

Hurricane is de benaming voor een orkaan in de Verenigde Staten en het Caribisch gebied in de westelijke Atlantische Oceaan. Hier heerst een tropisch klimaat, vandaar dat hurricanes ook wel tropische orkanen worden genoemd. Ze putten energie uit het warme zeewater, wanneer temperaturen worden bereikt van zo’n 26 graden.

Ook in het oostelijke deel van de Atlantische Oceaan groeit een storm soms uit tot een orkaan van windkracht 12 (minstens 118 km/uur), maar hier zijn de omstandigheden niet tropisch en is het water minder warm. De wind haalt hier dan ook bij lange na niet de snelheden die een tropische orkaan kan bereiken (120-300 km/uur). Ook de regen is hier veel minder. In tropische gebieden leveren orkanen op grote schaal honderden millimeters, terwijl de regen bij een stormdepressie in onze regio meestal in de tientallen millimeters loopt.

Tropische orkanen komen ook in een andere tijd van het jaar voor dan stormen in Europa. In de Verenigde Staten loopt het hurricane-seizoen van juni tot en met november. Europa kent de zwaarste stormen tussen november en april. In de Indische Oceaan waar men spreekt van tropische cyclonen, begint het cycloonseizoen in september. In de noordelijke Indische Oceaan (met onder meer India) duurt het tot december, in het zuidelijke deel (met Australië) tot mei. In het westen van de Pacifische Oceaan (met Japan de Filippijnen, Vietnam en Oost-China) waar zulke stormen tyfonen worden genoemd duurt het seizoen van mei tot januari, bijna het hele jaar dus. Hier komen de meeste stormen voor: de Filippijnen hebben er zo’n 30 per jaar. Vlak bij de evenaar komen geen tropische stormen voor. De draaiing van de aarde en de wind op grote hoogte boven de evenaar werken de vorming tegen.

Tropische stormen kunnen grote gevolgen hebben voor de samenleving en de meteorologen doen er dan ook alles aan de voorspellingen steeds verder te verbeteren. Daarbij wordt niet alleen gebruik gemaakt van satellietwaarnemingen maar ook van vliegtuigen die de toestand verkennen. Door zo’n gevaarlijke storm tijdig aan te kondigen kunnen maatregelen worden genomen en mensenlevens worden gespaard. De weerkundigen maken kansberekeningen die vrij nauwkeurig aangeven hoe snel zo’n storm zich de komende dagen verplaatst, waar ze naar toe gaat en hoe sterk de wind aanzwelt. Belangrijk is vooral de plek waar het centrum aan land gaat. Dat kustgebied wordt het zwaarst getroffen, landinwaarts neemt de wind snel af. De storm mist dan zijn energietoevoer vanaf de warme zee en ook wrijving met het land remt de wind af. Komt de storm daarna weer boven zee dan neemt de kracht meestal weer toe.

Ook worden tegenwoordig al bijna een jaar tevoren voorspellingen gemaakt van de activiteit van het orkaanseizoen. Vooral gegevens van de wereldwijde verdeling van zeewatertemperaturen zijn van belang. In het Caribisch gebied wordt maar net voldaan aan de voorwaarden voor het ontstaan van hurricanes. Een kleine afwijking van de situatie kan grote verschillen opleveren. Vandaar dat daar het ene jaar veel meer hurricanes ontstaan dan het andere. Doorgaans zijn het er echter zo’n 5 tot 10 per jaar. Het jaar 2005 heeft liefst 26 tropische stormen opgeleverd waarvan er 13 het tot hurricane hebben gebracht. Daarmee is het vorige record van 21 tropische stormen in 1933, ruimschoots overtroffen.

Het aantal tropische stormen, orkanen en sterke orkanen hangt af van veel factoren. Deels houdt dat verband met El Niño, een benaming die wordt gegeven aan afwijkingen van de zeewatertemperatuur in de Stille Oceaan nabij de evenaar. El Niño onderdrukt over het algemeen orkanen door de wind op grote hoogte die dan sterker is. De belangrijkste factor echter is de zeewatertemperatuur op de Atlantische Oceaan tussen 10 en 20 graden noorderbreedte, de Caribische Zee en Golf van Mexico. Dat zijn de gebieden waar hurricanes ontstaan.