Schaduwbanden op wolken (foto: de heer Poelenije, Hilversum)
Schaduwband op wolken
Juist tegen het eind van de dag is er een kort moment waarop de ondergaande zon zo'n stratocumulusdek aan de onderzijde belicht. Dat duurt vaak maar kort, enkele minuten tot hooguit een kwartier. Waren de cumuluswolken iets minder hoog dan was het visuele effect veel minder geweest dan op het moment dat de foto's zijn gemaakt.  Nu blokkeerde de cumuluswolken het zonlicht en in een brede strook achter de wolk viel er dus geheel geen licht meer op de onderzijde van de stratocumulusdeken.
Een soortgelijk verschijnsel treedt soms ook op als hoog in de atmosfeer nog stofdeeltjes voorkomen. Fraaie voorbeelden daarvan waren in het begin van de jaren '90 te zien toen vulkaanstof, afkomstig van de uitbarsting van de Pinatubo, de avondhemel boven West-Europa roodoranje kleurde. De zon was op die momenten vaak al 20 minuten onder en verlichte dan nog de stofdeeltjes die op 30 km hoogte in de dampkring dreven. Enkele malen belemmerden ook toen hoge cumuluswolken het zonlicht in sommige stroken aan de hemel. Het gevolg was dat lange schaduwbanen ontstonden.

In de meteorologie kennen we ook het verschijnsel "roze vingers", de rododaktulos eoos uit Homerus Ilias en Odyssee. De roze vingers hebben betrekking op de schemering, dus op de tijd dat de zon nog niet op is. Rododaktulos ‘eoos betekent roze(rood)vingerige dageraad en dageraad is synoniem met schemering. Ze tekenen zich af aan een donkere hemel als de zon zich (nog) onder de horizon bevindt. Het zijn hier in feite donkere vingers aan een geheel rozerode hemel.

*Op de foto's van de heer Poelenije zien we twee geheel verschillende wolkensoorten: cumulus langs de horizon (een wolkentype dat zich in onstabiele lucht vormt) en de hoger gelegen stratocumulus dat zich als een uitgestrekt wolkendek op een bepaalde hoogte manifesteert. Stratocumulus is een wolkensoort die past bij een luchtlaag waar de temperatuuropbouw juist stabiliteit oplevert.

Bron: B. Zwart. De zon gaat onder in purperen gloed, Spiegel der Natuur, Thieme, Zutphen. Juli/augustus 1983.Met dank aan Paul Poelenije, Jacob Kuiper en Baltus Zwart