Poollicht in Nederland op 7 april 2000 (foto en copyright: Oscar van der Velde, Wageningen)
Poollicht in Nederland op 7 april 2000
De zonnestormen hebben enorme schade aangericht aan twee Japanse satellieten. Eén van de Japanse satellieten,die gebruikt wordt voor milieuonderzoek,is waarschijnlijk zelfs onbruikbaar geworden. Volgens Anne Taube van de ruimtevaartorganisatie Eumetsat hebben de satellieten van Meteosat geen hinder ondervonden van de zonnestormen. Alles functioneert naar behoren.

Het tijdschrift Zenit besteedt in het januari nummer van 2004 uitgebreid aandacht aan het poollicht van oktober 2003 en de zonnevlek die zorgde voor dat fraaie poollicht. Zenit is verkrijgbaar in de boekhandel.

Poollicht, ook wel noorderlicht, Aurora Borealis (noordelijk halfrond) of Aurora Australis (zuidelijk halfrond) genoemd, hangt samen met grote activiteit op de zon. Het kleurrijke lichtspel ontstaat wanneer geladen deeltjes die vrijkomen bij uitbarstingen op de zon, de aardse dampkring binnendringen. Er moet echter aan een groot aantal voorwaarden worden voldaan wil dat gebeuren en dan nog is het niet zeker dat er in onze streken poollicht te zien is.

De zonnevlekken, donkere gebieden op de zon, waar vaak zonne-uitbarstingen plaatsvinden (de coronale massa uitstoot) moeten recht op de aarde gericht zijn. Alleen dan kunnen de vrijgekomen deeltjes een tot twee dagen later de dampkring binnendringen in de buurt van de noord- en zuidpool van de aarde. Dat veroorzaakt verstoringen van het magnetisch veld, waardoor bij de polen en bij sterke verstoringen ook in West-Europa poollicht zichtbaar kan worden. De magnetische storm duurt niet lang en kan na enkele uren ophouden. Bovendien moeten de verschijnselen zich in de avond of nacht voordoen, zodat het donker genoeg is. In de periode van enkele weken rond de langste dag is het in West-Europa meestal te schemerig. Ook kunnen wolken het zicht ontnemen van het poollicht dat op meer dan 100 kilometer hoogte ontstaat.

Poollicht verwachtingen
Poollicht kan soms een paar dagen na elkaar of met tussenpozen van enkele dagen te zien zijn. Betrouwbare verwachtingen zijn niet te geven. Wel is de kans op een herhaling na circa 26 dagen iets groter. De zon draait om zijn as en dan zijn de zonnevlekken, die eerder poollicht veroorzaakten opnieuw naar de aarde gericht. Het is echter niet zeker of dan weer een nieuwe uitbarsting zal optreden. Tegenwoordig wordt poollicht snel gemeld via de media en internet en is veel voorinformatie beschikbaar. Zonne-activiteit en zonne-uitbarstingen worden met satellieten gevolgd. Storingen in het radioverkeer op de korte golf of het juist beter doorkomen van FM-zenders kunnen ook een aanwijzing zijn voor mogelijk poollicht.

Gewoonlijk is zwak poollicht vanaf een donkere locatie in ons land op ongeveer zeven dagen te zien maar in jaren met grote zonne-activiteit kan het wel op vijftien dagen optreden. Slechts een enkele maal is het zo uitbundig, zoals op 13 maart 1989, 20 oktober 1989 en 7 april 2000. Poollicht is een indrukwekkende gebeurtenis die diepe indruk maakt. Het verschijnsel is het best te zien vanaf een donkere plaats met goed uitzicht in noordelijke richting. Het mooist is het soms helderrode poollicht te zien als de maan niet schijnt en de lucht weinig stof of waterdamp bevat.

Met dank aan Jacob Kuiper (KNMI) en Mat Drummen (Stichting De Koepel, Utrecht)