Hoogwaters op Nederlandse Rijn onstaan na lange perioden met veel neerslag. De foto toon e stuw bij Driel. (Foto RWS RIZA)
Stuw Driel
Bij Lobith wordt iedere seconde gemiddeld 2300 kubieke meter Rijnwater afgevoerd. Tijdens het hoogwater van 1926 bereikte de afvoer een record van 12.600 kubieke meter per seconde. De afvoer in Zwitserland wordt vooral bepaald door smeltwater van sneeuw en van zo’n 150 gletsjers in de Alpen. Hierdoor kent de bovenloop van de Rijn de hoogste afvoer in de vroege zomer. Bij Lobith komt 's zomers circa 70 procent van het Rijnwater uit de Alpen. De bijdrage uit de rest van het stroomgebied is dan meestal klein. Door de warmte verdampt een deel van het regenwater al voor het de rivier bereikt.

Hoogwaters op de Nederlandse takken van de Rijn ontstaan volgens Rijkswaterstaat, die de waterstanden berekent, na langere perioden met veel neerslag in het stroomgebied. Voorafgaand aan het extreme hoogwater in januari 1995 viel gemiddeld over het Duitse Rijngebied in tien dagen meer dan 100 mm. Ook de voorgeschiedenis speelt een rol. In zomer en najaar kan de bodem nog veel water opnemen, net als een spons. Heeft het echter al een tijd geregend, verdampt er weinig en is de bodem verzadigd met water dan stroomt neerslag die er dan bijkomt gemakkelijk af. De kans op hoogwater in Nederland is dan ook ’s winters en in het vroege voorjaar het grootst. Toevoer van water vanuit zijrivieren als de Main en de Moezel kan benedenstrooms op de Rijn de afvoer extra verhogen.

In de winter en het vroege voorjaar ontstaan hoogwaters soms na een overgang van koud winterweer naar een warmere, natte periode. Snel smeltende sneeuw kan dan een bijdrage leveren aan de afvoer. Ook een bevroren ondergrond kan de afvoer vergroten, het water wordt dan niet meer opgenomen. In het verleden waren ook de rivieren zelf bevroren, waardoor dijkdoorbraken ontstonden door ijsdammen. Ook smeltende sneeuw kan in het bergachtige zuidelijk deel van het Rijngebied, zoals de Alpen en het Zwarte Woud, flink overlast veroorzaken. Zolang in het noordelijk Rijngebied weinig of geen neerslag valt, leidt dat in Nederland echter niet tot problemen.