In het jaar 2000 lag er met Kerst in het oosten en noorden 6 tot 10 cm sneeuw (Foto: Jacob Kuiper, KNMI/WNI)
Witte Kerst in Steenwijk
Kans op een witte kerst
De witte kerst is een jaarlijks terugkerende hype, waar meteorologische instituten als het KNMI mee geconfronteerd worden. Voor een periode langer dan tien dagen vooruit is er weinig zinnigs te zeggen over de sneeuwkansen en zelfs zodra de kerst binnen de termijn van de tiendaagse valt is het nog steeds moeilijk.

Sneeuwverwachtingen zijn heel lastig te maken, laat staan een verwachting dat er twee dagen achtereen op één bepaalde plek (De Bilt) tijdens de ochtendwaarneming een dekkende sneeuwlaag ligt. Uitspraken daarover hebben, zeker als ze dagen tevoren worden gedaan, niet meer betekenis dan speculaties over dominostenen. Het enige waar op lange termijn wel iets over te zeggen valt zijn de klimatologische kansen. In ruim een eeuw is een witte kerst in ons land slechts zes keer voorgekomen. Een eenvoudig rekensommetje levert een kanspercentage op van ongeveer 6%. Let wel dat is de klimatologische kanswaarde en dat hoeft niet overeen te komen met de kans op een witte kerst in een bepaald jaar.

Vorige witte kerst in 1981
Bij de vorige officiële witte kerst in 1981 lag in het midden van het land plaatselijk 20 centimeter sneeuw, die de dagen voor kerst was gevallen. Limburg en Brabant moesten toen met enkele centimeters sneeuw genoegen nemen.

De laatste keer dat het juist met kerst flink sneeuwde en de sneeuw bleef liggen was in 1964. De zwaarste vracht kregen toen de zuidelijke provincies, waar tijdens de beide kerstdagen zo'n 10 tot 15 centimeter sneeuw viel. In het begin van de jaren zestig van de 20e eeuw lag er drie jaar achtereen sneeuw met Kerstmis: in 1962 op tweede kerstdag, in 1963 op eerste kerstdag en in 1964 op beide kerstdagen. Ook in 1965 vielen er lichte sneeuwbuitjes met kerst, maar alleen 1964 voldoet dus aan het criterium van een witte kerst. In de vorige eeuwen was voor zover kan worden nagegaan soms vier jaar achtereen sprake van een witte kerst, maar soms liet de volgende ook wel eens meer dan twintig jaar op zich wachten.

Wel vaker sneeuw met kerst
Aan de vooravond van kerst 2000 viel in een deel van het land sneeuw, in het noorden en oosten 6-10 cm. Hier was toen sprake een regionale witte kerst. De Bilt kreeg slechts een dun laagje sneeuw dat onderbroken was, zodat ook kerst 2000 niet landelijk als witte kerst telde. In 2001 vielen er alleen op tweede kerstdag winterse buien maar van een witte kerst was ook toen geen sprake. Kerst 2004 bood lichte vorst in de nacht van eerste op tweede kerstdag, maar geen sneeuw van betekenis. In 2005 viel er op tweede kerstdag sneeuw vooral in het noorden van het land.

Witte Kerst sinds 1901
Jaar Sneeuwhoogte Bijzonderheden
1906 Circa 10 cm Frederik van Eeden: "sneeuw, veel sneeuw, grijze lucht, harde vorst, alles ruig bevroren".
1938 13 cm Sneeuw vlak voor kerst gevallen en met kerst overdag lichte tot matige vorst, 's nachts onder -10 graden. Prachtig schaatsweer op beide dagen: 1300 deelnemers aan grote dorpentocht in Noord-Holland
1940 Circa 4 cm Juist met kerst treedt de dooi in met lichte neerslag, op tweede kerstdag ook regen; sneeuwdek begint te smelten
1950 6 cm Op 15 december viel circa 10 cm, waarvan met kerst ongeveer de helft was overgebleven. Limburg kreeg tweede kerstdag verse sneeuw, maar verder waren de beide dagen zonnig met lichte vorst; ideaal schaatsweer.
1964 5-10 cm Zware sneeuwval in de kerstnacht; 's nachts strenge vorst, overdag rond vriespunt en vooral tweede kerstdag zonnig. Ook in 1962 en 1963 sneeuw met kerst, in 1962 zo'n 10 cm op tweede kerstdag, in 1963 een paar cm op eerste kerstdag die daarna wegdooide. In die jaren geen echte witte Kerstmis dus.
1981 11-20 cm Zeer sneeuwrijke december met vooral een paar dagen voor kerst veel sneeuw; op Ameland tot duinen opgewaaide sneeuw van anderhalve meter. Een week voor kerst temperaturen tussen -10 en -20 graden. Eerste kerstdag overdag lichte dooi; in de nacht en ochtend lichte vorst.
Bronnen: Databestanden Klimatologische Dienstverlening KNMI. Maandoverzichten en Jaarboeken KNMI. J. Buisman. Bar en boos, zeven eeuwen winterweer in de Lage Landen. Bosch & Keuning NV, Baarn, 1984. N. A. Grootes. Dagboek van een schaatsliefhebber gedurende de winters van 1928 tot en met 1979. Particuliere uitgave, Zaandam, 1979. Klaas Ybema en Piet Muizelaar. Sneeuwoverzicht december 1981. Weerspiegel januari 1982. Particuliere archieven krantenknipsels vanaf 1900.