De Brocken in de Harz in Duitsland hadden met Kerst 2010 de meeste sneeuw, zo'n anderhalve meter (foto: Theo Jurriëns)
Voor de statistieken is sprake van een witte kerst als op beide kerstdagen in De Bilt een gesloten sneeuwdek ligt. Het hoofdstation van het KNMI is als referentie gekozen omdat alleen van dit meetpunt sneeuwgegevens over meer dan honderd jaar bekend zijn.

In ruim een eeuw, sinds 1901, is zo'n witte kerst in ons land slechts acht keer voorgekomen, de drie laatste in 1981, 2009 en 2010. De kans op een witte kerst is dus klein, gemiddeld slechts zeven procent. Het fenomeen is uitermate grillig verdeeld in de tijd.

Bij de laatste witte kerst in 2010 was het in de week voorafgaand aan de kerstdagen zeer koud met regelmatig sneeuwval. Op eerste Kerstdag lag er in een groot deel van het land 5 tot 20 cm sneeuw, in Zuid-Limburg lokaal 30 tot 35 cm. In het oostelijk deel van het land waren de dagen voor Kerst door de forse wind bovendien sneeuwduinen ontstaan. Alleen in de Kop van Noord-Holland, op de Wadden en in Friesland lag op de meeste plaatsen nauwelijks sneeuw. De Bilt had op beide kerstdagen een sneeuwdek van 5 cm.

Ondanks de dooi was kerst 2009 op verschillende plaatsen wit (foto: Jacob Kuiper, KNMI/WPI)
Ondanks de dooi was kerst 2009 op verschillende plaatsen wit (foto: Jacob Kuiper, KNMI/WPI)
Ook in 2009 lag er veel sneeuw in de aanloop naar kerst. Tijdens de kerstdagen regende het waardoor een groot deel van het sneeuwdek verdween. In De Bilt lag echter op beide kerstdagen sneeuw, 9 cm op eerste kerstdag en 4 cm op tweede kerstdag. In 1981 lag in het midden van het land plaatselijk 20 centimeter sneeuw, die in de aanloop naar kerst was gevallen. Limburg en Brabant moesten toen met enkele centimeters sneeuw genoegen nemen.

In 2010 viel de meeste sneeuw voorafgaand aan de feestdagen maar ook op eerste kerstdag sneeuwde het licht. Hevige sneeuwval tijdens de kerst beleefde ons land het laatst in 1964.

De zwaarste vracht kregen toen de zuidelijke provincies, waar tijdens de beide kerstdagen zo'n 10 tot 15 centimeter sneeuw viel. In het begin van de jaren zestig van de 20e eeuw lag er drie jaar achtereen sneeuw met Kerstmis: in 1962 op tweede kerstdag, in 1963 op eerste kerstdag en in 1964 op beide kerstdagen. Ook in 1965 vielen er lichte sneeuwbuitjes met kerst, maar alleen 1964 voldoet dus aan het criterium van een witte kerst. In de vorige eeuwen was voor zover kan worden nagegaan soms vier jaar achtereen sprake van een witte kerst, maar soms liet de volgende ook wel eens meer dan twintig jaar op zich wachten.

Witte Kerst sinds 1901

Jaar Sneeuwhoogte Bijzonderheden
1906 Circa 10 cm Frederik van Eeden: "sneeuw, veel sneeuw, grijze lucht, harde vorst, alles ruig bevroren".
1938 13 cm Sneeuw vlak voor kerst gevallen en met kerst overdag lichte tot matige vorst, 's nachts onder -10 graden. Prachtig schaatsweer op beide dagen: 1300 deelnemers aan grote dorpentocht in Noord-Holland
1940 Circa 4 cm Juist met kerst treedt de dooi in met lichte neerslag, op tweede kerstdag ook regen; sneeuwdek begint te smelten
1950 6 cm Op 15 december viel circa 10 cm, waarvan met kerst ongeveer de helft was overgebleven. Limburg kreeg tweede kerstdag verse sneeuw, maar verder waren de beide dagen zonnig met lichte vorst; ideaal schaatsweer.
1964 5-10 cm Zware sneeuwval in de kerstnacht; 's nachts strenge vorst, overdag rond vriespunt en vooral tweede kerstdag zonnig. Ook in 1962 en 1963 sneeuw met kerst, in 1962 zo'n 10 cm op tweede kerstdag, in 1963 een paar cm op eerste kerstdag die daarna wegdooide. In die jaren geen echte witte Kerstmis dus.
1981 11-20 cm Zeer sneeuwrijke december met vooral een paar dagen voor kerst veel sneeuw; op Ameland tot duinen opgewaaide sneeuw van anderhalve meter. Een week voor kerst temperaturen tussen -10 en -20 graden. Eerste kerstdag overdag lichte dooi; in de nacht en ochtend lichte vorst.
2009 4- 9 cm Op 17 en 18 december viel vooral in een strook van de kop van Noord-Holland naar Groningen in totaal 10 tot ruim 30 cm sneeuw. Op 20 december viel er 10 tot 20 cm in grote delen van het midden en zuiden van ons land. In het noorden liep de dikte van het sneeuwdek op de 20e verder op naar lokaal ruim 40 cm. Juist voor en tijdens de kerstdagen smolt de sneeuw overal snel weg. Toch lag er op beide kerstdagen in De Bilt nog een gesloten sneeuwdek (9, respectievelijk 4 cm) en was er dus sprake van een witte Kerst.
2010 5 cm In de week voorafgaande aan Kerst was het zeer koud met regelmatig sneeuwval. Op eerste Kerstdag lag er in een groot deel van het land 5 tot 20 cm sneeuw, in Zuid-Limburg lokaal 30 cm. In het oostelijk deel van het land waren de dagen voor Kerst door de forse wind bovendien sneeuwduinen ontstaan. Alleen in de Kop van Noord-Holland, op de Wadden en in Friesland lag op de meeste plaatsen nauwelijks sneeuw. Op eerste Kerstdag kwam de temperatuur in de westelijke helft van het land boven het vriespunt waardoor het sneeuwdek daar werd aangetast. Er vielen echter ook enkele winterse buien, met name in de avond en de nacht naar tweede Kerstdag. Op tweede Kerstdag bleven winterse buien vallen. In vrijwel het gehele land steeg de temperatuur echter tot boven de nul graden waardoor er sprake was van enige afsmelt. De Bilt: 5 cm sneeuw op eerste en tweede Kerstdag.


Bronnen: Databestanden Klimatologische Dienstverlening KNMI. Maandoverzichten en Jaarboeken KNMI. Jan Buisman. Extreem weer! Een canon an weergaloze winters& zinderende zomers, hagel & hozen, stormen & watersnoden. Uitgeverij Van Wijnen, Franeker, 2011. Jan Buisman. Bar en boos, zeven eeuwen winterweer in de Lage Landen. Bosch & Keuning NV, Baarn, 1984. N. A. Grootes. Dagboek van een schaatsliefhebber gedurende de winters van 1928 tot en met 1979. Particuliere uitgave, Zaandam, 1979. Klaas Ybema en Piet Muizelaar. Sneeuwoverzicht december 1981. Weerspiegel januari 1982. Particuliere archieven krantenknipsels vanaf 1900.