5 oktober 2012 -
"Als St. Eligius met ijs begint, dan wil hij dat drie maanden tot vrind", zo leert de volksweerkunde ons voor de eerste december, de naamdag van deze heilige. De klimatologische cijfers logenstraffen deze uitspraak: in de 20e eeuw werd vorst op de eerste decemberdagen steeds vóór het einde van deze maand gevolgd door dooi. De winter kan na enkele dagen onderbreking wel weer toeslaan, maar een ononderbroken koudegolf van drie maanden is in de 20e eeuw nooit voorgekomen.
December 2010 was zeer koud met veel gladheid ook door aanvriezende mist (foto: Jannes Wiersema)
Dat neemt niet weg dat december bar koud kan zijn, zoals ook dit jaar. Gemiddeld over het tijdvak 1981-2010 bedraagt de decembertemperatuur in De Bilt 3,7 graden, maar in 1933 was deze maand met -2,1 graden extreem koud, de koudste sinds tenminste 1901. Nog kouder was december 1890 met gemiddeld -4,8 graden. De schrijver Herman de Man baseerde hierop zijn boek "de barre winter van negentig". December 1788 was met -5,7 graden de koudste sinds het begin van de allereerste waarnemingen in ons land in 1706.
De laatste zeer koude december had 2010 met gemiddeld -1,1 graden in De Bilt. Het was daarmee de koudste december in veertig jaar. De temperatuur kwam bij het KNMI op 29 dagen onder nul tegen 12 vorstdagen normaal. Zo'n groot aantal vorstdagen is niet eerder voorgekomen, op sommige weerstations was er in die maand slechts een dag vrij van vorst. December 2010 telde 12 ijsdagen met ook overdag vorst tegen twee normaal. Alleen in december 1933 was het aantal ijsdagen met 14 nog groter.
Op 16 december 1981 noteerde Leeuwarden -19,2 graden, de laagste temperatuur in ons land voor de periode 11-20 december (tweede decade). Voor de eerste tien dagen van december is dat record -21,7 graden op 2 december 1973 in Wageningen en voor de derde decade -22,3 graden in Avereest op 31 december 1923. In De Bilt daalde het kwik die oudejaarsdag 1923 tot -16,6 graden, voor het KNMI de laagst gemeten temperatuur sinds 1901 in december.
Eén van de ergste koudegolven in december kwam voor in 1938. De kou duurde slechts elf dagen, maar in die periode werd het in De Bilt op acht dagen kouder dan -10 graden. Zowel op 19 als op 20 december 1938 bleef het ook overdag streng vriezen. Op 20 december 1938 kwam de temperatuur niet hoger dan -11,3 graden, de laagste maximumtemperatuur in De Bilt sinds 1901. In een verder verleden is een nog lager maximum genoteerd: -12,3 graden op 30 december 1890.
Op oudejaarsdag 1978 daalde de temperatuur in de middag en avond tot 10 à 15 graden onder nul bij een harde tot stormachtige wind en veel sneeuw. De winter van 1978/1979 was een bijzonder sneeuwrijk seizoen. Op 60 dagen lag er in ons land een sneeuwdek. Een normale winter telt in ons land 13 sneeuwdekdagen. Ook december 2010 was een sneeuwrijke maand. In grote delen van het land lag er elke dag sneeuw.
Eerste uitgave:
10-12-03
Laatste wijziging:
05-10-12
