Stadswaterkantoor Amsterdam aan Nieuwmarkt/Gelderse Kade (1700- 1861) (Bron: Amsterdams Gemeente Archief)
Stadswaterkantoor Amsterdam
Het Stadswaterkantoor Amsterdam was sinds ongeveer het jaar 1675 verantwoordelijk voor het beheer van het water in de stadsgrachten. Op dat moment had Amsterdam een open verbinding met de zee en werden de grachten, die ook als riool fungeerden, doorgespoeld met behulp van het getij. Het stadswater leverde indertijd heel wat gevaar op door de soms hoge waterstanden en bedreigde de gezondheid door de vervuiling die gepaard ging met een hinderlijke stank. Vooral bij warm weer waren er problemen. Ter ondersteuning van het werk, verrichten werknemers van het kantoor peilmetingen van waterstanden en meteorologische waarnemingen. Al in 1700 werden hier meerdere malen per dag aantekeningen gemaakt van de wind. In 1784 begonnen de medewerkers met de uurlijkse vermeldingen van de temperatuur en vanaf 1824 noteerden zij ook de luchtdruk. Ook de wind werd bijgehouden en voor de windrichting hielden de waarnemers de weerhaan van een nabijgelegen gebouw in de gaten. De windkracht werd op de gis bepaald en uitgedrukt in een molenwindschaal waarbij uit de snelheid van draaiende molenwieken de windsnelheid werd geschat. Molenwindschalen, er waren er verschillende, werden in de achttiende eeuw bedacht en waren de voorlopers van de schaal van Beaufort die tegenwoordig wordt gebruikt. 

Het Stadswaterkantoor is enkele malen verhuisd naar een nieuwe locatie, maar door de goede documentatie van de meetplaatsen en instrumenten hebben klimaatonderzoekers de volledige meetreeks kunnen reconstrueren. Alle gegevens zijn inmiddels ingevoerd in de computer en de logboeken zijn digitaal beschikbaar voor onderzoekers en belangstellenden.

Het kantoor is vooral bekend om zijn peilmetingen van het stadswater die ook op uurlijkse basis zijn verricht. Oorspronkelijk ging men uit van het zogenoemde Stadts Peijl, een refentieniveau dat in 1684 was vastgesteld door in acht verschillende sluizen marmeren peilstenen te metselen. In 1812-1813 werd de benaming Amsterdam Peil officieel vastgelegd en kreeg het landelijke bekendheid. In 1875 werd een nauwkeuriger waterpassing toegepast, waarvoor de benaming Normaal Amsterdams Peil werd ingevoerd.