9 maart 2012 -
Poollicht hangt samen met uitbarstingen op de zon, waarbij grote hoeveelheden geladen deeltjes het heelal ingeslingerd worden. Het aardmagnetisch veld zorgt ervoor dat de deeltjesstroom in de omgeving van de aarde wordt afgebogen en in de buurt van de noord- en zuidpool met verhoogde snelheid de atmosfeer binnendringt.
Poollicht in Nederland op 13 maart 1989 (foto en copyright Jacob Kuiper, Weather Pictures International)
De van de zon afkomstige deeltjes bevatten veel energie die in de bovenste kilometers van de atmosfeer door botsingen wordt overgedragen op atomen zuurstof en stikstof. Die energie komt uiteindelijk weer vrij en wordt op 800 tot 1000 kilometer hoogte uitgestraald in de vorm van het kleurrijke poollicht. Als het zich voordoet zien we vaak een lichte gloed of is het licht zichtbaar als bewegende bogen, stralenbundels of gordijnen van licht en heel zelden is het zelfs vlammend. Soms staat aan de noordelijke horizon een boog waaruit de lichtstralen als zoeklichten omhoog schieten.
De kans op poollicht is het grootst in jaren met grote activiteit op het oppervlak van de zon. Ongeveer om de elf jaar maakt de zon zo'n "actieve" periode door, wat zich uit in een relatief groter aantal zonnevlekken. Na een lange periode met weinig zonactiviteit neemt de kans op zonnevlekken de komende jaren weer toe. Wetenschappers verwachten de komende jaren echter een laag maximum, zoals in de zeventiende eeuw tijdens het Maunder Minimum van omstreeks 1620 tot 1740.
Poollicht in Nederland op 26 september 2011 (foto: Roy Keeris)
Wanneer een zonnevlek naar de aarde is gericht kunnen de geladen deeltjes die bij de uitbarsting vrijkomen de aardse atmosfeer bereiken en poollicht veroorzaken. Radiozenders op de kortegolf worden enige uren tevoren ernstig gestoord. Een sterke uitbarsting op de zon levert echter zeker niet altijd poollicht op. Het optreden van poollicht laat zich dan ook moeilijk voorspellen.
In Nederland wordt jaarlijks op gemiddeld ongeveer zeven dagen poollicht waargenomen, het vaakst in jaren met veel zonneactiviteit. In 1989 is hier op zeker veertien dagen poollicht gezien, vooral op 13 maart toen de hemel uren achtereen fel was verlicht. Omdat het verschijnsel in noordelijke richting wordt waargenomen wordt het ook wel noorderlicht genoemd. Op het zuidelijk halfrond is het poollicht ook te zien en spreekt men van zuiderlicht.
De zon is de laatste maanden actief met flinke uitbarstingen die soms ook de aardse atmosfeer bereiken. Met name in het noorden van Europa en ook in Ierland en Schotland is in januari op grote schaal poollicht waargenomen. Het verschijnsel is het best te zien vanaf een donkere plaats met goed uitzicht in noordelijke richting. Het mooist is het soms helderrode poollicht te zien als de maan niet schijnt en de lucht weinig stof of waterdamp bevat.
Eerste uitgave:
15-10-03
Laatste wijziging:
09-03-12
