21 april 2012 -
Een regenboog is een boog van regendruppels. In de volksmond ook wel kermis in de hel genoemd. De regenboog ontstaat als waterdruppels door de zon (of maan) worden beschenen. De boog kan ook in een fontein of in het water uit een tuinslang zichtbaar zijn. De regenboog is altijd tegenover de zon te zien, de zon in de rug dus. In feite staat de waarnemer met de zon en het middelpunt van de regenboog op één lijn.
Gebroken regenboog boven de Pacifische Oceaan ontstaan door regen en door zoutwater van de zee. Foto: J. Dijkema Bron: Meteorologischer Kalender 2000, Deutsche Meteorologische Gesellschafft, Berlijn.
Het witte zonlicht dat alle kleuren van de regenboog bevat wordt in de druppels gebroken, zodat ze apart zichtbaar worden. De boog is rood van buiten, naar binnen toe loopt de kleur via geel en groen naar blauwachtig en wordt steeds fletser. Kort voor zonsondergang worden alle kleuren uitgedoofd zodat uiteindelijk alleen rood overblijft. De intensiteit van de kleuren kan verschillen, net als de breedte van de kleurbanden.
Hoe groter de druppels, des te smaller de regenboog, maar des te sterker de kleuren. De regenboog is rond omdat de boog de begrenzing vormt van het gebied aan de hemel waar het zonlicht dat in de druppels wordt weerkaatst zichtbaar is. Die begrenzing heeft een vaste afstand tot de zon en dus de vorm van een kring.
Zeer kleine regenboog bij hoge zonnestand in Nieuw Zeeland (foto: A. Bootsma)
De grootste regenbogen zijn 's ochtends vroeg of aan het einde van de middag te zien, wanneer de zon laag staat. Bij laagstaande zon is de regenboog een een halve cirkel. Vanuit een vliegtuig is zelfs een hele cirkel te zien. Overdag, wanneer de zon hoger aan de hemel staat, is hooguit een deel van de boog zichtbaar. Hoe hoger de zon des te lager de regenboog en des te kleiner het deel van de boog dat boven de horizon uitsteekt. Vaak zijn slechts stukken van de boog te zien, omdat niet overal waar de regenboog zich kan manifesteren druppels aanwezig zijn.
Af en toe herhalen de kleuren zich aan de binnenkant. De boog lijkt dan in meerdere smalle bogen opgesplitst. Soms zien we door dubbele terugkaatsing van zonlicht in druppels buiten de gewone regenboog nog een tweede zwakkere bijboog. De kleuren daarvan staan in omgekeerde volgorde van de hoofdboog. De bijboog staat een eindje buiten de gewone boog. Tussen de beide bogen is de hemel donker, de band van Alexander genoemd naar de Griekse filosoof Alexander van Aphrodisias die dit verschijnsel als eerste beschreef. In zeldzame gevallen is zelfs een derde of vierde boog waargenomen waarvoor het licht drie of viermaal moet weerkaatsen.
Volledige regenboog bij laagstaande zon (foto: Jannes Wiersema)
Bij een glad wateroppervlak kan soms een extra boog ontstaan, de spiegelboog. Die ontstaat omdat het spiegelbeeld van de zon voor een extra regenboog aan de hemel zorgt. Bij volle maan lijkt de boog kleurloos, omdat ons oog bij nacht vrijwel kleurenblind is. Op een kleurendia zijn de kleuren wel degelijk te zien. Een sneeuwboog bestaat niet. Om een boog te zien zijn bolvormige deeltjes nodig en sneeuw bevat geen ijsbolletjes.
Eerste uitgave:
19-03-02
Laatste wijziging:
21-04-12
