Seizoenscyclus
Seizoenscyclus
In 1924 beleefde ons land de koudste 29 februari met in De Bilt min 7,8 graden. Ook in 2004 lag er sneeuw op de schrikkeldag en was het koud met min 5,8 graden in De Bilt en min 10,0 in Woensdrecht. De extremen van de schrikkeldag zeggen weinig over de hele maand; het kan veel kouder worden, zoals de –21,6 graden in februari 1956.

De schrikkeldag van 2000 was de natste met 11,1 mm . Ook die hoeveelheid staat in geen verhouding tot de tientallen millimeters die evengoed op een dag in februari kan vallen. De zachtste schrikkeldag had ons land in 1992 toen De Bilt 15,7 graden noteerde. Op 28 februari 1959 was het hier met 17,3 graden nog zachter.

De schrikkeldag danken we aan Julius Caesar. Hij bepaalde bij zijn hervorming van de Romeinse kalender in 45 v.Chr. dat deze eens in de vier jaar ingelast wordt. Zo telde een gemiddeld kalenderjaar exact 365 dagen en 6 uur.Het (zonne)jaar is de tijd die de aarde nodig heeft om rond de zon te draaien. Dat is ook de tijd waarin de seizoenen zich herhalen: volgens moderne bepalingen duurt dit gemiddeld 365 dagen, 5 uren, 48 minuten en 45,1875 seconden. Het kalenderjaar van Julius Caesar was dus ruim 11 minuten te lang. Het verschil met het zonnejaar nam elke 128 jaar met een dag toe.

In het jaar 325 had het Concilie van Nicaea besloten dat 21 maart de begindatum van de lente was. Een vaste datum was nodig voor de paasdatum (de eerste zondag die volgt op de eerste volle maan na het begin van de lente). In de loop van de tijd, toen het lentebegin steeds vroeger in de kalender viel, werd een kalenderhervorming noodzakelijk.

In 1582, toen dat op last van Paus Gregorius XIII gebeurde, was het verschil tussen het zonnejaar en het kalenderjaar al tot 10 dagen opgelopen (het begin van de lente viel toen op 11 maart). De Paus werkte dat verschil weg door donderdag 4 oktober 1582 direct te laten volgen door vrijdag 15 oktober 1582 (hij koos deze tijd omdat er dan geen belangrijke christelijke feestdagen weggelaten werden).

Om een nieuwe verschuiving van het lentepunt ten opzichte van de kalender te voorkomen bepaalde hij dat eeuwjaren (zoals 1700, 1800 en 1900) geen schrikkeljaren zouden zijn. Jaartallen deelbaar door 400, zoals het jaar 2000, kregen wel een schrikkeldag. Ook de jaren 2100, 2200 en 2300 zijn geen schrikkeljaren, 2400 weer wel.

Dankzij deze aanpassing aan de schrikkeljaarregeling duurt ons kalenderjaar nu gemiddeld 365 en 97/400 dagen, ofwel 365 dagen 5 uren 49 minuten en 12 seconden (precies). Het verschil met het zonnejaar is nu zo gering (bijna 27 seconden) dat het ruim 3000 jaar duurt voordat het verschil tot een hele dag is aangegroeid.

Met dank aan Rob van Gent, Universiteit Utrecht (zie ook zijn website wettelijke tijdregeling in Nederland)