In de winter van 1947 was er zelfs ijs aan de kust van de Noordzee (fotocollectie Onno Hungerink, KNMI)
IJs aan de kust van de Noordzee in de winter van 1947
Het aangevoerde water dat in één etmaal door Nederland stroomt krijgt bovendien weinig kans om af te koelen. Bij aanhoudende vorst, zoals nu, ontstaat ook in onze rivieren ijs, eerst in de vorm van ijsnaalden. Op ondiepe plaatsen hechten de ijsnaalden aan de bodem en vormen ze plaatjes ijs gemengd met rivierzand of grind, grondijs genoemd.

Langzaam verschijnen schollen die met de stroming meedrijven (drijfijs) en dagelijks groeien. Door botsingen worden de ijsschollen rond en lijken op pannekoeken. Wind en stroming kunnen de ijsschollen verbrijzelen, maar uiteindelijk vriest het pannekoekijs aaneen tot één ijsplaat. Vast ijs verschijnt op de rivieren zo'n 4 tot 8 dagen na het eerste drijfijs. Het ijs zet zich doorgaans eerst bij Vreeswijk en Gorinchem vast. Vervolgens groeit het vaste ijsdek met zo'n 20 km per etmaal in bovenstroomse richting.

De 20e eeuw telde 10 winters met vast ijs op de Waal, in de 19e eeuw heeft de Waal bij Nijmegen veel vaker, in totaal 31 keer dichtgezeten. Vooral door kanalisatie en warmtelozingen vriezen de rivieren minder vaak dicht: in de winters van 1985 en 1987 gebeurde dat het laatst. De winter van 1963, de koudste van de eeuw, was de laatste met ook op Nederrijn en Lek vast ijs. Op 20 januari 1963 kwam de vaart op de Duitse Rijn stil te liggen. Deze rivieren zaten toen 39 dagen dicht, de Waal was 26 dagen bevroren.

Ook in de winters van 1954 en 1956 waren Nederrijn en Lek op achtereenvolgens 24 en 18 dagen bevroren. Het grootste aantal dagen met vast rivierijs telde de winter van 1947: Nederrijn en Lek waren 64 dagen bevroren, terwijl de Waal op 39 dagen dichtzat. Ook in de winters van 1940 en 1942 waren de rivieren 35 tot 55 dagen bevroren.

Ook in de winter van 1995/1996 kwam het zover, maar toen begon de ijsperiode al begin december. Dat werd uiteindelijk de langste periode met ijsberichten sinds de winters in de jaren veertig.