Het begin van een rustige herfstdag na een heldere nacht met lichte vorst (foto: Jannes Wiersema)
Het begin van een rustige herfstdag na een heldere nacht met lichte vorst (foto: Jannes Wiersema)
In het jaar 2000 liet de eerste vorst in De Bilt tot 17 december op zich wachten. Zo'n late datum voor de eerste vorstdag is nooit eerder voorgekomen ook niet in metingen van het KNMI in de negentiende eeuw. Het record van de laatste vorstdatum stond op naam van 1970 toen het in De Bilt op 11 december begon te vriezen. Landelijk staat het gedateerd op 16 december 2000 toen in het zuiden van ons land de eerste vorst werd geregistreerd. Onder extreme omstandigheden zijn in ons land ooit in september minima gemeten tussen -2 en -4 graden.

Van een vorstdag is sprake wanneer de temperatuur op de standaard waarnemingshoogte van anderhalve meter boven het maaiveld onder het vriespunt daalt. De uiterste minima in oktober liggen tussen -6 en ruim -8 graden. Oktober telt normaal (gemiddeld over het tijdvak 1981-2010) landinwaarts een of twee vorstdagen. In november worden in het binnenland gemiddeld vijf tot zeven vorstdagen genoteerd, maar soms wordt in die maand al het dubbele aantal gehaald. Het jaartotaal varieert van 40 vorstdagen aan de kust tot ongeveer 65 vorstdagen in het oosten en noorden.

Vlak boven de grond, op een waarnemingshoogte van 10 centimeter, daalt de temperatuur veel vaker onder het vriespunt. Vorst aan de grond, ook wel nachtvorst genoemd, kan in zeldzame gevallen ook midden in de zomer voorkomen. In het oosten en noorden van ons land daalt de temperatuur vlak boven het aardoppervlak in oktober op gemiddeld ongeveer vijf dagen onder nul, maar soms wordt dat aantal in september al overschreden.

De vliegbasis Twenthe registreerde op 23 september met -0,6 graden de eerste vorstdag van dit najaar in ons land.