Locaties GPS ontvangers die het KNMI gebruikt voor het meten van de waterdamp*
Locaties GPS ontvangers die het KNMI gebruikt voor het meten van de waterdamp*
Hoe dat kan is heel simpel. Het GPS ontvangt de satellietsignalen niet in een rechte lijn omdat de atmosfeer voor verstoringen zorgt. Zo zorgen verschillen in vocht en luchtdruk voor een onnauwkeurigheid van enkele meters in de positiebepaling van eenvoudige navigatiesystemen. Een landelijk netwerk van GPS-ontvangers corrigeert deze onnauwkeurigheid door elk kwartier storingen in de atmosfeer te meten. De correcties die dat oplevert bevatten informatie over de luchtdruk en de totale hoeveelheid waterdamp boven de ontvanger.

Uit onderzoek van de vocht- en luchtdrukmetingen van dit navigatienetwerk, dat onder meer gebruikt wordt voor landmeetkunde en het Kadaster, blijkt dat de gegevens ook toegepast kunnen worden in de meteorologie. Vocht speelt immers een belangrijke rol bij de ontwikkeling van wolken en (onweers)buien. Het KNMI laat al sinds de jaren veertig van de vorige eeuw elke een aantal weerballonnen (radiosondes) op onder andere om de hoeveelheid vocht op verschillende hoogtes in de lucht te meten. Ook tegenwoordig wordt in De Bilt nog twee keer per dag een weerballon opgelaten om zo’n vochtprofiel te maken.

Animatie veranderingen waterdamp (Bron: British data courtesy of Ordnance Survey GB)
Animatie veranderingen waterdamp (Bron: British data courtesy of Ordnance Survey GB)
De metingen met GPS worden elke kwartier op liefst 35 meetplekken gedaan. Voor de weerkundigen is dat een welkome aanvulling op de gegevens die nodig zijn voor het maken van weerberichten. Bovendien zijn er weinig kosten mee gemoeid omdat de metingen toch al gedaan worden voor andere toepassingen.

Een nadelig verschil met de weerballon is wel dat GPS alleen de totale hoeveelheid vocht meet terwijl een weerballon op elke vijftig meter hoogte een vochtprofiel oplevert. Dat neemt niet weg dat de metingen nuttig zijn voor de weersverwachting. Uit het onderzoek blijkt dat een stevige onweersbui met behulp van GPS-gegevens een uur tevoren heel goed was te voorzien