IPCC
IPCC
Organisatie
Het IPCC is een intergouvernementeel lichaam dat ten behoeve van de meer dan 180 partijen van het Klimaatverdrag van de Verenigde Naties bovengenoemde doelstelling nastreeft. Alle leden van het United Nations Environment Programme en/of de World Meteorological Organisation (vrijwel alle landen ter wereld) hebben de mogelijkheid toe te treden tot het IPCC. Het IPCC is opgedeeld in drie werkgroepen en een Task Force.

  • Werkgroep I (‘Science’) richt zich op de natuurwetenschappelijke aspecten van zowel natuurlijke als door mensen veroorzaakte klimaatverandering.
  • Werkgroep II (‘Impact and Adaptation’) bestrijkt de kwetsbaarheid van menselijke activiteiten en natuurlijke systemen voor klimaatverandering en behandelt de mogelijkheden tot aanpassing.
  • Werkgroep III (‘Mitigation’) heeft als aandachtsveld de mogelijkheden tot het terugdringen van door mensen veroorzaakte klimaatverandering, inclusief de bijbehorende economische vraagstukken. Werkgroep III heeft een Nederlandse voorzitter. Het secretariaat is gevestigd bij het RIVM in Bilthoven.

De Task Force on National Greenhouse Gas Inventories ontwikkelt wetenschappelijk verantwoorde methoden en werkwijzen om de uitstoot van broeikasgassen per land vast te kunnen stellen en houdt toezicht op de manier waarop dat gebeurt. De Task Force wordt hier verder buiten beschouwing gelaten.

Producten
Assessment Reports
Het IPCC verricht zelf geen wetenschappelijk onderzoek maar stelt op basis van bestaande, erkende wetenschappelijke literatuur wetenschappelijke overzichten op (assessments). De vijfjaarlijkse Assessment Reports (AR) die sinds 1990 worden opgesteld lopen als een rode draad door het bestaan van IPCC. Ieder AR bestaat uit drie delen (een per werkgroep) en geeft een compleet en gezaghebbend overzicht van de actuele kennis op de betreffende gebieden.
Het eerste AR (1990, supplement in 1992) bracht het probleem van menselijke beïnvloeding van het klimaat onder de aandacht van het algemene publiek en was een belangrijke aanleiding tot de oprichting van het Klimaatverdrag van de Verenigde Naties in 1992 (United Nations Framework on Climate Change, UNFCCC).

Het tweede AR (1995/1996) gaf mede aanleiding tot de uitbreiding van het Klimaatverdrag met het Kyoto Protocol (1997).

Het derde AR (2001) zal naar verwachting de partijen van het Klimaatverdrag ondersteunen bij het innemen van een standpunt ten aanzien van de vraag het Kyoto Protocol al dan niet te ratificeren.

Special Reports
Naast Assessment Reports publiceert het IPCC in opdracht van het Klimaatverdrag van de VN of op eigen initiatief ook Special Reports (SR) waarin specifieke onderwerpen uitgediept worden. Tot nu toe zijn Special Reports verschenen over de gevolgen van regionale klimaatverandering, de invloed van luchtvaart op het klimaat, verschillende aspecten van klimaatvriendelijke technologieoverdracht, emissiescenario’s en landgebruik en bosbouw in relatie tot klimaatverandering.
De IPCC Assessment Reports en Special Reports gaan vergezeld van een Summary for Policymakers (SPM) die de (lijvige) rapporten bondig samenvatten. De SPM’s zijn beschikbaar via internet. De complete rapporten zijn commercieel verkrijgbaar (voor details zie de website van het IPCC). Op basis van het derde Assessment Report (TAR) zal een Synthesis Report worden opgesteld waarin een aantal overkoepelende beleidsrelevante vragen worden beantwoord.

Werkwijze
De eisen die aan IPCC-rapporten worden gesteld zijn zeer hoog. Idealiter zijn de rapporten volledig, wetenschappelijk verantwoord, leesbaar, evenwichtig, zonder beleidsvoorschrijvende elementen en tot stand gekomen door geografisch gebalanceerde schrijversteams. Dat gaat natuurlijk niet vanzelf. Er is een proces ontworpen om die eisen zo goed mogelijk te benaderen. Er zijn twee stadia te onderscheiden, te weten het schrijfproces en het reviewproces.

Schrijfproces
Op voordracht van de betrokken overheden en internationale niet-overheidsgebonden organisaties beschikt het IPCC over ongeveer 400 geselecteerde wetenschappelijke experts, afkomstig uit 120 landen, die betrokken zijn bij de totstandkoming van de teksten. Deze experts participeren op vrijwillige basis en zijn niet in dienst van het IPCC. Per rapport wordt toegewerkt naar een inhoudsopgave van de verschillende hoofdstukken. Daarbij zijn zowel experts als beleidsmakers en andere afnemers van IPCC-rapporten betrokken. Uiteindelijk worden die overzichten tijdens plenaire werkgroepvergaderingen vastgesteld en worden de bijbehorende schrijversteams samengesteld. Een belangrijke voorwaarde is dat in de teams per hoofdstuk minimaal 1 expert (liefst meer) uit een ontwikkelingsland betrokken is. Onder supervisie van de Coordinating Lead Authors komt vervolgens een eerste versie van het hoofdstuk tot stand.

Reviewproces
De eerste versie van het hoofdstuk wordt kritisch doorgenomen door enkele honderden onafhankelijke experts. Het commentaar is de leidraad bij de totstandkoming van de tweede versie van het hoofdstuk. In dit stadium wordt tevens de Summary for Policymakers opgesteld die het rapport samenvat in voor niet-ingewijden begrijpelijke termen. De tweede versie wordt gelijktijdig ter beoordeling aangeboden aan de overheden en de experts. Overheden kijken naar zaken als begrijpelijkheid, bruikbaarheid en evenwicht. De experts beoordelen de tekst nogmaals op zijn wetenschappelijke merites. Bijzondere aandacht krijgt de representativiteit van de Summary for Policymakers in het licht van het onderliggende document. Uiteindelijk wordt het complete rapport ter goedkeuring aangeboden aan de leden van het IPCC (overheidsvertegenwoordigers van de landen die aangesloten zijn). Tijdens die goedkeuring wordt de Summary for Policymakers nogmaals regel voor regel doorgenomen door de overheden. De auteurs zijn hierbij aanwezig en bewaken de wetenschappelijke integriteit van de tekstwijzigingen. Alle door de overheden voorgestelde verbeteringen van de Summary for Policymakers moeten een solide basis hebben in het onderliggende rapport. Het gaat er hier niet om de wetenschap te plooien in de richting waarin beleidsmakers het graag zouden zien, maar veeleer om in een wisselwerking te komen tot een samenvatting die de wetenschappelijke zeker- en onzekerheden zo goed mogelijk voor het voetlicht brengen en die elementen naar voren brengt die het meest beleidsrelevant zijn.

De tekst van het hoofdrapport valt in zijn geheel onder verantwoordelijkheid van de auteurs. De tekst van de Summary for Policymakers wordt uiteindelijk vastgesteld door de overheden maar is onvoorwaardelijk representatief voor de onderliggende tekst. Het doel van deze constructie is dat hiermee de overheden bij het vaststellen van hun klimaatbeleid of tijdens internationale onderhandelingen ondanks grote onderlinge culturele en politieke verschillen uitgaan van een gedeelde gezaghebbende wetenschappelijke visie op de problematiek.