De toestand van het klimaat in Nederland 2008
De toestand van het klimaat in Nederland 2008
Voorwoord
Het KNMI is het nationale kenniscentrum op het gebied van weer, klimaat en seismologie. De rol van nationale weerdienst brengt met zich mee dat het KNMI als operationeel bedrijf dagelijks data inwint en verwachtingen, adviezen en waarschuwingen produceert. Daarnaast wordt op langere tijdschaal weer- en klimaatonderzoek gedaan op grond van wetenschappelijke vragen, vragen van beleidsmakers en vragen uit de samenleving. Juist die combinatie van operationele taken, onderzoekswerk en concrete vragen uit de samenleving geeft het KNMI een uniek perspectief en mogelijkheden. Dit rapport is een mooi voorbeeld van het samenbrengen van waarnemingen en onderzoek.

Dit rapport informeert u over de toestand van het klimaat in Nederland zoals we dat de afgelopen jaren meemaakten. In het eerste hoofdstuk van dit rapport kijken we terug op het weer van de afgelopen jaren en bespreken de opvallende gebeurtenissen, zoals stormen, bijzonder warme perioden of plaatselijke wateroverlast door overvloedige regen. We zetten die opvallende gebeurtenissen in de context van het Nederlandse klimaat over een veel langere periode om na te gaan hoe zeldzaam die opvallende gebeurtenissen zijn en om na te gaan of ze nu misschien vaker of juist minder vaak voorkomen dan vroeger.

De onderzoeksresultaten, die in de hoofdstukken twee en drie worden beschreven, geven inzicht in de mogelijke oorzaken van de opvallende weergebeurtenissen van de afgelopen jaren. De waargenomen opwarming van Nederland wordt vergeleken met waarnemingen in landen om ons heen en met modelberekeningen en zo in een bredere context geplaatst. We gaan wat dieper in op overvloedige zomerse regenval bij de kust en op diverse droge periodes. In hoofdstuk vier komt het luchtkwaliteit-onderzoek aan de orde, door het verband tussen de opwarming en het ozongehalte in de atmosfeer nader te beschouwen. Aan het eind vindt u informatie over temperatuurreeksen en meteorologisch taalgebruik.

Klimaatverandering staat nu midden in de belangstelling van samenleving, politiek en wetenschap. Er wordt momenteel veel onderzoek naar gedaan want er zijn veel onzekerheden en vragen. Maar op vragen over het toekomstige klimaat dat in Nederland mogelijk is, gaan we in deze rapportage niet in. Met de “KNMI’06 klimaatscenario’s voor Nederland”, die we in het voorjaar van 2006 publiceerden, wordt aan de behoefte aan informatie daarover tegemoet gekomen.

De inhoud van dit rapport staat natuurlijk niet op zichzelf. Aan het eind van ieder hoofdstuk staat, onder het kopje “verder lezen”, steeds een aantal verwijzingen naar literatuur en naar webadressen waarin meer informatie te vinden is. Het KNMI heeft ook een speciale website ingericht (zie verder lezen) met toelichting en verdieping van dit rapport.

Wij hopen dat dit rapport een waardevolle bron van informatie is, die uitnodigt tot kennisname en verdere verdieping in het onderwerp klimaat!

Juli 2008


Dr ir Frits Brouwer, Hoofddirecteur
Dr Hein Haak, Directeur Klimaat en Seismologie


Samenvatting
Opnieuw vijf warme jaren
De opwarming van het Nederlandse klimaat heeft zich de afgelopen vijf jaar onverminderd doorgezet. De jaren 2006 en 2007 zijn de warmste sinds het begin van de Nederlandse metingen in 1706 geweest. Inmiddels zijn de opwarming en de gevolgen ervan voor de natuur goed merkbaar.
Neerslag en wind vertonen van 2003 tot 2007 net als in andere periodes een grote variabiliteit. In de afgelopen vijf jaar zijn 2004 en 2007 nat geweest, terwijl 2003 een droog jaar was. 2005 en 2006 waren gemiddeld. Extreme windsituaties zijn er nauwelijks geweest. Een uitschieter is de storm van 18 januari 2007. Die is met zijn windkracht 10 de enige zware storm in vijf jaar geweest.

Nederland warmt sneller op dan verwacht
De aarde warmt op door het versterkte broeikaseffect en Nederland heeft een uitzonderlijke reeks warme seizoenen achter elkaar meegemaakt. Past de opwarming van Nederland tot nu toe in het beeld van de mondiale klimaatverandering, rekening houdend met de grillige weer- en klimaatschommelingen die van nature ons klimaat bepalen?
Nederland is sinds 1950 twee keer zo snel opgewarmd als de wereldgemiddelde temperatuur. Die snellere opwarming wordt hoogstwaarschijnlijk niet veroorzaakt door natuurlijke schommelingen. De temperaturen van herfst 2006, winter 2007 en voorjaar 2007 zijn - zelfs als we rekening houden met de snellere opwarming van Nederland - uitzonderlijk grote afwijkingen boven de trend.

Kustneerslag en zomerdroogte
In de (late) zomer is de Nederlandse kust gemiddeld natter dan de rest van het land. Ook in de afgelopen zomers is een paar keer sprake geweest van overvloedige regenval en wateroverlast in kustprovincies. In hoeverre heeft het warme Noordzeewater daar mee te maken? Naast die uitzonderlijke regenval waren er ook een paar heel droge periodes. Hoe ongewoon waren die eigenlijk?

Het warme Noordzeewater blijkt inderdaad de zomerse neerslag aan de kust te kunnen versterken. Naarmate Nederland verder opwarmt, zal dat effect sterker worden. De droge zomer van 2003 was niet zo uitzonderlijk: zulke droge jaren zijn er zo af en toe in Nederland. Maar droogte zoals in het voorjaar van 2007 is nog nooit gezien. Dit leidde echter niet tot een record droge zomer, want de droge periode was al voorbij toen de zomer begon.

Ozon in de troposfeer in interactie met het klimaat
De (chemische) samenstelling van de atmosfeer hangt op vele manieren samen met de toestand van het klimaat op mondiale, regionale en lokale schaal. Hier worden een aantal aspecten van deze interactie besproken aan de hand van veranderingen die in recente jaren zijn waargenomen in de ozonconcentraties boven Europa.
Troposferisch ozon is na kooldioxide en methaan het belangrijkste broeikasgas. Maar in de schattingen van de invloed van ozon op het klimaat zitten grote onzekerheden. Een beter begrip van troposferisch ozon is daarom van groot belang.