12 november 2012 -
De wiekslag van een vlinder bij Florida kan leiden dat een depressie die twee dagen later in ons land voor regen en wind zorgt. Een treffende verbeelding van de zogenoemde chaostheorie van de Amerikaanse meteoroloog Edward Norton Lorenz (1917-2008). Hij wilde zeggen dat een kleine verstoring ergens in de atmosfeer, de lucht rond de aarde, grote gevolgen kan hebben voor het weer elders in de komende dagen.
De lorenz-attractor, een figuur uit de chaostheorie, lijkt op een vlinder
Een belangrijke vondst waarop de hedendaagse methode is gebaseerd om weersverwachtingen te maken. Lorenz is in 2004 voor deze ontdekking onderscheiden met de Buys Ballotmedaille, de hoogste Nederlandse onderscheiding voor een meteoroloog. Weersverwachtingen worden tegenwoordig bepaald met computers. Om te beginnen verzamelt de computer talloze weerkundige waarnemingen in de wereld van een bepaald tijdstip. De metingen zijn niet alleen afkomstig van het aardoppervlak en de zee maar van verschillende hoogtes. Weerballonnen, satellieten, radarsystemen en vliegtuigen leveren een schat aan informatie op.
Op basis daarvan berekent de weercomputer het mogelijke weer in de komende dagen. Vervolgens worden de meetuitkomsten aan het begin iets aangepast en gaat de computer opnieuw aan het rekenen. Dat is een benadering van de werkelijkheid, omdat er in de praktijk onnauwkeurigheden zitten in de metingen. Geen instrument meet ‘foutloos’. Bovendien ontbreken wereldwijd gegevens: grote delen van de aarde zijn onherbergzaam en bevatten geen weerstations.
De computer berekent het weer dus op basis van beperkte informatie. De computerberekeningen met steeds iets andere beginwaarden worden daarna tientallen malen herhaald. Dan blijkt dat die kleine variaties in het begin na enkele dagen leiden tot uiteenlopende uitkomsten. Daaruit blijkt dat de voorspelbaarheid van het weer begrensd is en dat het dus ook anders kan uitpakken. De ene dag zijn die verschillen groter dan de andere en daaruit kan de weerkundige afleiden hoe groot de betrouwbaarheid van de verwachting die dag is.
Eerste uitgave:
25-05-10
Laatste wijziging:
12-11-12
