Branden en rook bij Moskou (Bron: Nasa's Aqua Satellite)
Branden en rook bij Moskou (Bron: Nasa's Aqua Satellite)
Dat is ongekend voor dit gebied. Tropische temperaturen zijn er niet uitzonderlijk maar zoveel dagen met zulke uitschieters is niet eerder vertoond. Bovendien kreeg het land te maken met ernstige droogte, dat in een omvangrijk gebied leidt tot bosbranden en grote overlast door rook.

Op 29 juli is op het officiële weerstation in de Russische hoofdstad 38,2 graden gemeten. Dat is de hoogste temperatuur in de meetreeks over een tijdvak van 130 jaar. De hitterecords waren 36,4 graden in juli 1936 en 36,8 graden in augustus 1920. Toen bleef de warmte beperkt tot een enkele dag, maar nu duurt de hittegolf met temperaturen tussen 35 en 38 graden al ruim een maand. In Jaskul in het zuiden van Rusland werd op 11 juli een recordtemperatuur van 44,0 graden gemeten. Ook de nachttemperaturen lagen veelal tussen 20 en 26 graden, terwijl de Moskovieten een gemiddeld minimum gewend zijn van 9 graden in juni, 12 graden in juli en 9 graden in augustus.

Modis satellietopname van de rook in Rusland (Bron: Earthobservatory.nasa.gov)
Modis satellietopname van de rook in Rusland (Bron: Earthobservatory.nasa.gov)
Oorzaak van het warme weer was een voortdurende aanvoer van hete continentale lucht, tussen hogedruk in het noordoosten van Rusland en lagedruk boven oostelijk Europa. Meteorologen noemen dat een blokkade. De warme winden, die in de loop van juni opsteken, worden in Rusland soukhoviei genoemd. De warmte kwam ook verder noordwaarts, waardoor ook in Finland meer dan een week lang tropische temperaturen tot 37 graden zijn gemeten.

Het etmaalgemiddelde van de temperatuur in juli is in Moskou uitgekomen op 26,1 graden (recordmaand was juli 2001 met 23,0 graden), het gemiddelde over alle maxima was in juli 32 graden, dat is 8 graden boven het langjarig gemiddelde. Het gemiddelde van alle maxima over het tijdvak 14 juli- 15 augustus was zelfs 34 graden! Normaal heeft Moskou in juli een etmaalgemiddelde van 18,1 graden en een gemiddeld maximum van 23,7 graden. Dat is ongeveer een graad warmer dan in De Bilt. Juli is in Moskou de warmste maand, in juni is de gemiddelde temperatuur 15,5 graden, in augustus 16,4 graden.
Wolkenvorming in de rook (pyrocumulus) van de branden in Rusland Modis satellietopname van de rook in Rusland (Bron: Earthobservatory.nasa.gov)
Wolkenvorming in de rook (pyrocumulus) van de branden in Rusland Modis satellietopname van de rook in Rusland (Bron: Earthobservatory.nasa.gov)

Anders dan ons zeeklimaat kent het centrale deel van Europees Rusland een landklimaat. Dat betekent dat winter en zomer in Moskou een wereld van verschil opleveren. In de zomer kan het er dus tropisch warm worden, terwijl in de lange winter temperaturen zijn gemeten van -42 graden. Het verschil in uiterste temperaturen tussen zomer en winter is dus bijna 80 graden. Begin dit jaar beleefde Moskou nog een van de koudste en sneeuwrijkste winters in de geschiedenis. De zomer is gewoonlijk het natste seizoen. In de zomer valt in Moskou maandelijks normaal zo’n 75 tot 95 mm met de grootste hoeveelheden tijdens onweersbuien. Deze zomer overheerst de zon en is er amper regen gevallen.

De sterkte van de extreme hittegolf in westelijk Rusland in 2010 werd grotendeels bepaald door de natuurlijke variabiliteit van het weer maar de kans op dit soort hittegolven neemt toe door het warmer wordend klimaat op aarde. Een studie van wetenschappers van de universiteit van Oxford, het Britse Met Office en het KNMI toont aan dat de combinatie van natuurlijke en menselijke klimaatfactoren deze hittegolf zo uitzonderlijk maakte.