De rook in Rusland in 2010 zoals de Metop-A satelliet van EUMETSAT die ziet (Bron: Eumetsat)
De rook in Rusland in 2010 zoals de Metop-A satelliet van EUMETSAT die ziet (Bron: Eumetsat)
Wereldwijd vallen er veel slachtoffers, raken mensen huis en haard kwijt en wordt soms enorme schade aangericht. Veel natuurrampen spelen zich af in arme probleemgebieden met gebrekkige behuizing en grote bevolkingsdichtheid. Ontbossing zorgt voor een versnelde afvoer van water en kunstmatige winning van water versterkt de droogte.

Zulke natuurrampen zijn meteorologisch goed verklaarbaar. De grote Russische hitte in de zomer van 2010 bijvoorbeeld hing samen met een standvastig hogedrukgebied dat depressies die gewoonlijk regen brengen op afstand houdt. Door gebrek aan water droogt de bodem uit waardoor de temperaturen nog sterker oplopen. Het gevolg was een hittegolf zoals nooit vertoond.

Hevige regens in Pakistan en Zuid-China houden verband met de moesson (de natte tijd van het jaar), die sterk kan zijn door de warme Indische Oceaan en door La Niña. Tijdens een La Niña is het water in de tropische Stille Oceaan kouder dan normaal. Er zijn aanwijzingen dat bij zware regenval op de Filippijnen naast de opwarming de toenemende luchtvervuiling een rol zou kunnen spelen bij het heviger worden van tropische buien.

De hitte in de VS in 2012 hing samen met grote neerslagtekorten in het vroege en late voorjaar. De wisselwerking tussen droogte en hitte stelt onderzoekers echter voor vraagtekens. Hierdoor is het moeilijk vast te stellen of de antropogene klimaatverandering hierbij een rol speelt.

Het grillige weer zorgt ervoor dat extreme situaties verspreid over de wereld soms tegelijkertijd of vlak na elkaar optreden. Dat wekt de indruk dat het weer volledig van slag is en roept de vraag op of de klimaatverandering daar achter zit. Berekeningen met klimaatmodellen laten er geen misverstand over bestaan dat de kans op hittegolven en droogte maar ook de kans op hevige neerslag in een warmer wereld toeneemt. Een warmere atmosfeer met meer hittegolven periodes van droogte. Anderzijds kan een warmere atmosfeer ook meer waterdamp bevatten wat leidt tot meer regen. Er bestaat dus een verband tussen klimaatverandering en extreem weer, maar dat betekent niet dat extreme weergebeurtenissen één op één te koppelen zijn aan veranderingen van het klimaat.

Dat kan alleen op basis van statistieken die aantonen dat het aantal extreme weersituaties groter is dan voorheen. Juist bij extreem weer is dat moeilijk omdat bijzondere weersomstandigheden van nature zeldzaam zijn en grillig in de tijd zijn verdeeld. Bij minder extreem weer zijn veranderingen wel aantoonbaar.

Zo is vastgesteld dat de aarde opwarmt en de gemiddelde intensiteit van buien is toegenomen. Door de voortschrijdende opwarming zullen we in de toekomst vaker te maken krijgen met extreme weersituaties zoals hevige neerslag. In hoeverre dat leidt tot natuurrampen hangt vooral af van sociaal-economische ontwikkelingen.

Meer diepgang in KNMI Kenniscentrum
http://www.knmi.nl/cms/content/109077/extreem_weer_en_klimaatverandering