KNMI op de Sonnenborgh in Utrecht. Steendruk van P.W. van de Weijer vermoedelijk rond 1865.
KNMI op de Sonnenborgh in Utrecht. Steendruk van P.W. van de Weijer vermoedelijk rond 1865.
Weer en Zon zaal
In de 'Weer en Zon-zaal' vindt de bezoeker uitleg over het weer met speciale aandacht voor de zon. Op de Sonnenborgh is baanbrekend onderzoek gedaan op dit gebied. Dankzij het onderzoek in Utrecht weten we tegenwoordig heel precies waaruit de zon bestaat en hoe heet het er is. Op de tentoonstelling kun je met een speciale zonneopstelling of heliospectrograafzelfs naar de zon toe. Het instrument, waarvan er in de hele wereld maar drie zijn te vinden, bestaat uit een zeven meter lange telescooop met daarachter nog eens een twaalf meter lange telescoop. Daarmee wordt het licht van de zon tot de kleuren van de regenboog uiteengerafeld. Hierdoor kun je vanaf de aarde vaststellen welke stoffen op de zon aanwezig zijn en in welke hoeveelheden. In de 'Weer en Zon-zaal' kan men ontdekken hoe dat in zijn werk ging en welke slimme vondsten daarbij zijn gebruikt. Langs de wand is een vijftien meter lang oplichtend spectrum tentoongesteld. Op elke zonnige dan is er een 80 centimeter grote projectie van de zon te zien.

Overeind blijven bij windkracht 9
Naast aandacht voor de zon zijn ook veel andere aspecten van het weer te zien, zoals neerslag en het ontstaan van wind. Hoe zit het ook al weer met de Wet van Buys Ballot, de oprichter en eerste directeur van het KNMI in Utrecht. Kun je nog wel overeind blijven bij windkracht 9? Bezoekers nemen zelf ded proef op de som en ontdekken op de Sonnenborgh wat er allemaal bij komt kijken om het weer te bestuderen. Buys Ballot organiseerde de studie van het weer: er moest op veel plaatsen worden waargenomen, dus wierf hij overal in het land vrijwilligers. Ook bracht hij de internationale samenwerking in de meteorologie op gang. Hoe het weer werd waargenomen is te zien aan de hand van de historische instrumenten uit de collecties van het KNMI en het Universiteitsmuseum.

Bastion Sonnenborgh begon met kanonnen
Met nieuwe vaste tentoonstellingen en de plaatsing van nieuwe koepels op de sterrenwacht is de ingrijpende restauratie en de herinrichting van dit unieke complex na jaren hard werken voltooid. Het publiek is hier nu meer dan welkom en kan alles te weten komen over de geschiedenis van het bastion Sonneborgh, het weer, de zon, sterrenkunde en tijdmeting.

Het bastion Sonnenborgh werd in 1552 gebouwd. Het vestingwerk werd betrokken door musketiers en kanonniers, klaar om Utrecht te verdedigen. Sonnenborgh is het tweede bastion in een reeks van vier. Na Morgenster en Sonnenborgh volgen Manenborgh en Sterrenborgh. Met de introductie van het kanon veranderde de krijgsvoering ingrijpend. Oude verdedigingswerken voldeden in de zestiende eeuw niet langer. Daarom liet Karel V vanaf 1540 door zijn hele rijk bastions bouwen. Zo ook in Utrecht waar de Habsburgs-Bourgondische vorst sinds 1528 de scepter zwaaide.

In de loop van de tijd raakte het imposante bouwwerk in verval. Van 1998 tot 2003 werd het bolwerk intensief bestudeerd en gerestaureerd. De toegangspoort, die sinds de aanleg van het Zocherplantsoen rond 1840 onder de aarde was bedolven, kwam als eerste weer tevoorschijn. Bijzondere vondsten, zoals een chemisch laboratorium van rond 1700, werden gedaan.