Vraag: Waar verbrand je het snelst?

Zandvoort versus Zugspitze

Antwoord:

Om het even!

Het is algemeen bekend dat de huid gaat "verbranden" bij blootstelling aan ultraviolet (zon-)licht. De vraag die wij hier willen beantwoorden is: verbrand je nu sneller als je aan het skieen in de bergen bent dan aan het strand in Zandvoort.

In paragraaf 1 zullen we de vraag wat preciezer stellen zodat we er goed aan kunnen rekenen.
In paragraaf 2 kijken we naar de zonkracht of UV-index.
In paragraaf 3 zullen we kijken naar een andere maat voor ultraviolet zonlicht: de Actinische flux.
En tenslotte kijken we even naar het effect van ultraviolet zonlicht op de huid.

1: Preciese vraagstelling

We gaan twee situaties met elkaar vergelijken:

Zomer aan de kust: definieren wij als het strand van Zandvoort op 1 juli. Rond deze tijd van het jaar verwacht je de hoogste zonkracht. Voor andere parameters zoals dikte ozonlaag en aerosol (=vuil in de lucht) hebben wij typische waarden genomen. Natuurlijk gaan we er van uit dat er geen wolken zijn.
Skien in de bergen. Een erg vaag begrip. Skien in Oslo is wat anders dan skien van de Kilimanjaro. Wij hebben gekeken naar het skien van een hoge berg in de Alpen in het "seizoen": respectievelijk de Zugzpitze (Duitsland) en 1 maart. Ook hier zullen we aannemen dat er geen wolken zijn.

2: Zonkracht

Zonkracht is de hoeveelheid ultraviolet zonlicht dat op een horizontaal vlak valt, gewogen met de gevoeligheid van de menselijke huid. De zonkracht (of UV-index) voorspelling wordt in veel landen van de wereld gegeven als onderdeel van de weersverwachting zodat mensen kunnen voorkomen dat ze verbranden in de zon.

Voor de berekening van de zonkracht zijn een aantal termen van belang, en die staan in de tabel hier onder.

Parameter	Zandvoort	Zugspitze
Breedte	52.37 Noord	47.42 Noord
Hoogte	0 meter	3000 meter
Datum	1 juli	1 maart
Dikte ozonlaag	332 DU	332 DU
Effect van albedo	-	28%
Aerosol	Nederland	Nederland
afstand tot zon	1.02 AE	0.99 AE
Zonkracht	6.6	3.5

Deze berekening geeft aan dat zonkracht aan het strand in Zandvoort duidelijk groter is dan die op de Zugspitze in het skiseizoen.

En paar opmerkingen:

Albedo: Een moeilijk woord voor de reflectie van licht aan het aardoppervlak. Zand is erg donker in ultraviolet licht. Eigenlijk is alles erg donker in het ultraviolet, behalve verse sneeuw en wolken.
Vers: als in "verse sneeuw". Zodra het oppervlak van de sneeuw ook maar een klein beetje gaat smelten daalt de albedo. Als de zon schijnt zal het dus flink moeten vriezen om de sneeuw "vers" te houden.
Ozonlaag: met name deze verandert van dag tot dag. De zonkracht varieert mee. De gegeven getallen zijn niet meer dan een gemiddelde.
Aerosol: Een moeilijk woord voor deeltjes die in de lucht zweven. Dat kunnen in Zandvoort zoutkristallen zijn (uit de zee) maar ook roetdeeltjes (files, barbeque). Een situatie typisch voor een schone dag in Nederland is gebruikt. Het effect van deze aerosolen is vrij klein.
Mist in de bergen kan de zonkracht flink versterken. Maar ga je dan skien?

3: Actinische flux

De zonkracht kijkt naar ultraviolet zonlicht op een horizontaal oppervlak. Dit is voor het strand van Zandvoort verdedigbaar, maar een erg slechte benadering voor een skier in de winter. Daarom kijken we hier naar een tweede model: de straling die van alle kanten komt. Dit wordt actinische flux genoemd. Nu wordt ineens het licht dat gereflecteerd wordt door de sneeuw van belang.

Net zo als bij de zonkracht, is bij de berekening van de actinische flux rekening gehouden met de gevoeligheid van de huid voor de verschillende "kleuren" ultraviolet zonlicht.

Parameter	Zandvoort	Zugspitze
Breedte	52.37 Noord	47.42 Noord
Hoogte	0 meter	3000 meter
Datum	1 juli	1 maart
Dikte ozonlaag	332 DU	332 DU
Albedo	5%	60%
Aerosol	0.2	0.0
afstand tot zon	1.02 AE	0.99 AE
Actinische flux	11.6	12.6
waarvan diffuus	69%	77%

Deze berekening laat zien dat het ultraviolette zonlicht in de zomer aan het strand en bij het skien vanaf de Zugspitze ongeveer het zelfde is. Er is wel wat verschil in de "kleur" ultraviolet zonlicht. In Zandvoort is het aandeel UVB straling groter, terwijl op de Zugzpitze juist meer UVA straling is.

4: Effect van zonlicht op de huid

Moeten we dan concluderen dat je even snel zal verbranden in Zandvoort als op de Zugspitze?
Nee. Er zijn nog een paar effecten die van belang zouden kunnen zijn. Helaas kennen wij hier geen getallen voor:

Een huid die lang geen zon gezien heeft zal sneller verbranden dan een huid die al gewend is aan de zon. (De huid wordt dikker en donkerder). Maar: wat heeft minder zon gezien: het gezicht van de skier of de billen van brader?
In de bergen wordt een flink deel van het ultraviolette zonlicht gereflecteerd door de sneeuw. Hierdoor zal je mogelijk verbranden op "vreemde" plaatsen, zoals onder je kin, of in je neus.
Een koude huid is gevoeliger voor ultraviolet zonlicht dan een warme huid.
En tenslotte: op een warme dag heb je mogelijk eerder in de gaten dat je verbrandt, zodat je eerder uit de zon zal gaan.

5: Conclusie

Volgens onze berekeningen zal het ultraviolette zonlicht waarvan je kan verbranden in de zomer in Zandvoort ongeveer even sterk zijn als in het skiseizoen op een hoge berg in de Alpen. Mogelijk is de kans op verbranden in de bergen toch groter, omdat de huid gevoeliger is voor zonlicht dan in de zomer aan het strand.

Piet Stammes
Marc Allaart
KNMI