Een fietser ploetert door de sneeuw, foto Jannes Wiersema
Uitleg over

Winter

Op woensdag 21 december begint officieel de winter van 2016. Althans volgens de astronomische kalender die vermeldt dat de winter die dag vanaf 11u44 een feit is.

Voor de meteorologen en klimatologen is de winter al op 1 december begonnen en duurt het seizoen precies drie kalendermaanden. De klimatologische seizoensindeling waarbij de seizoenen steeds op de 1e van de maand beginnen biedt voor de meteorologen de mogelijkheid om de seizoenen onderling te kunnen vergelijken. Volgens de sterrenkundige kalender begint de winter meestal op 21 december, maar soms is de 20e of 22e de begindatum.

Op de eerste dag van het winterseizoen staat de zon loodrecht boven de Steenbokskeerkring. De verschillen in tijdstippen en soms data zijn het gevolg van het oneven aantal dagen van het tropisch jaar (waarop de kalender is gebaseerd) en de invoering van de schrikkeldag.

Donkere dagen

De zon staat bij het begin van de winter het laagst boven de horizon. In Midden-Nederland komt de zon om ongeveer kwart voor negen op en gaat om half vijf onder. Deze dag is de kortste van het jaar.

Dit betekent niet dat de zon dan het laatst opkomt en het vroegst ondergaat.

Al vanaf 13 december gaat de zon later onder en pas op 30 december blijft het 's ochtends het langst donker. Dat komt onder andere doordat de aardbaan rond de zon niet cirkelvormig is. Hierdoor beweegt de zon in de winter schijnbaar iets sneller dan in de zomer. Het gevolg is dat de zon nu dagelijks iets later door het zuiden gaat.

Ook is de daglengte (het verschil in tijdstip van opkomst en ondergang van de zon) afhankelijk van de geografische breedte. Zo heeft Zuid-Frankrijk al op 9 december de vroegste zonsondergang en de meest late zonsopkomst op 3 januari.

Noordelijk halfrond

Het noordelijk halfrond heeft in de winter de kortste dagen. Aan de Noordpool zelf blijft de zon zes maanden onder de horizon. Toch is het daar niet zes maanden donker. De duisternis hangt samen met de burgerlijke avondschemering. Deze eindigt wanneer de zon zich 6 graden onder de horizon bevindt. De helderste sterren en planeten worden dan zichtbaar. Echt donker is het pas wanneer de zon 18 graden onder de horizon staat. Dit heet de astronomische schemering.

Klimatologische indeling

Volgens de klimatologische indeling is de winter dus al op 1 december begonnen en duurt het seizoen tot met 28 of 29 februari. Voor andere berekeningen, zoals het koudegetal van Hellmann wordt ook de kou in voor- en nawinter, in de maanden november en maart, meegerekend.

Meer uitleg over

  • Gustav Hellmann (1854 –1939), de bedenker van het koudegetal om de kou in het koude seizoen te kwantificeren

    Koudegetal

    Het koudegetal is een maatstaf voor de totale hoeveelheid kou in de koudste periode van het jaar (november tot en met maart).
  • Scherpe begrenzing van de bewolking dicht bij zee (foto: Jannes Wiersema)

    Zonnige stranden

    Vooral in het voorjaar en de zomer is de kust meestal zonniger dan het binnenland. Wolken worden vanuit zee verdreven en maken plaats voor blauwe lucht en zon.
Niet gevonden wat u zocht? Alle uitleg over