Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut; Ministerie van Verkeer en Waterstaat

Meer klimaatdata en -advies
Waargenomen veranderingen in temperatuur
Waarnemingen wereldwijd
Sinds 1900 is de temperatuur op aarde gemiddeld met 0,8°C gestegen (figuur 1). Het grootste deel van die stijging vond plaats in de afgelopen 30 jaar: sinds 1975 is de temperatuur gemiddeld met 0,5°C gestegen. Op grond van vergelijking van modelberekeningen en waarnemingen kan men concluderen dat de opwarming in de afgelopen 30 jaar vooral door de mens is veroorzaakt. Voor 1975 hield de temperatuurstijging voornamelijk verband met natuurlijke oorzaken.
Fig.1 Gemiddelde jaartemperatuur op aarde tussen 1860 en 2005. De dikke zwarte lijn volgt een voortschrijdend 30-jaar gemiddelde. Bron: CRU/UKMO.
 Gemiddelde jaartemperatuur op aarde tussen 1860 en 2005. De dikke zwarte lijn volgt een voortschrijdend 30-jaar gemiddelde. Bron: CRU/UKMO.

De temperatuur is niet overal op aarde in dezelfde mate gestegen. De opwarming was het grootst boven de continenten op het Noordelijk Halfrond.


Waarnemingen in Nederland
In ons land was de temperatuur rond 2000 gemiddeld 1,2°C hoger dan rond 1900 (figuur 2; brochure KNMI'06 scenario's, 2006). De stijging van temperatuur resulteerde in een afname van het aantal vorstdagen en een toename van het aantal zomerse dagen (figuur 5). De top tien van de warmste jaren sinds 1900 bestaat volledig uit jaren na 1988.
Fig.2 Gemiddelde jaartemperatuur in De Bilt tussen 1900 en 2005. De dikke zwarte lijn volgt een voortschrijdend 30-jaar gemiddelde.
 Gemiddelde jaartemperatuur in De Bilt tussen 1900 en 2005. De dikke zwarte lijn volgt een voortschrijdend 30-jaar gemiddelde.

Fig.3 Gemiddelde wintertemperatuur (december-februari) in De Bilt tussen 1900 en 2005. De dikke zwarte lijn volgt een voortschrijdend 30-jaar gemiddelde.
 Gemiddelde wintertemperatuur in De Bilt tussen 1900 en 2005. De dikke zwarte lijn volgt een voortschrijdend 30-jaar gemiddelde.

Fig.4 Gemiddelde zomertemperatuur (juni-augustus) in De Bilt tussen 1900 en 2005. De dikke zwarte lijn volgt een voortschrijdend 30-jaar gemiddelde.
 Gemiddelde zomertemperatuur in De Bilt tussen 1900 en 2005. De dikke zwarte lijn volgt een voortschrijdend 30-jaar gemiddelde.

Fig.5 Aantal vorstdagen (minimum temperatuur < 0°C: blauw) en aantal zomerse dagen (maximum temperatuur 25°C of hoger: oranje) in De Bilt tussen 1900 en 2005. De dikke gekleurde lijnen volgen de voortschrijdende 30-jaar gemiddelden.
 Aantal vorstdagen (minimum temperatuur < 0°C: blauw) en aantal zomerse dagen (maximum temperatuur 25°C of hoger: oranje) in De Bilt tussen 1900 en 2005. De dikke gekleurde lijnen volgen de voortschrijdende 30-jaar gemiddelden.

Vooral februari en maart zijn de afgelopen 20 jaar aanzienlijk warmer geworden. Behalve door de wereldwijde opwarming komt dit door een toename van het aantal dagen waarop de wind uit het zuidwesten waait. De temperatuur in ons land wordt sterk beinvloed door de overheersende wind. Een westenwind, die lucht aanvoert vanaf de zee, zorgt in de winter voor zacht weer. Oostenwind (over land dus) leidt in de zomer tot relatief hoge temperaturen. Onduidelijk is of de toename van "warme" winden in februari en maart deels samenhangt met menselijke invloed op het klimaat of dat die verandering uitsluitend wordt veroorzaakt door natuurlijke schommelingen.