Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut; Ministerie van Infrastructuur en Milieu

 
Klimatologische Dienst
Antieke reeksen
Literatuur en uitleg

Al vanaf het begin van de 18e eeuw werden in Nederland regelmatig instrumentele waarnemingen aan het weer verricht. Deze metingen waren mogelijk gemaakt door de uitvinding van de thermometer en barometer . Een praktische motivatie was dat men een relatie veronderstelde of vermoedde tussen het weer op langere termijn (de klimatologie) zoals dat met de metingen werd vastgelegd en bijvoorbeeld ziekten, gewasopbrengsten en droogmakerijen. Maar ook het verwerven van een beter inzicht in de wetten van natuur vormde voor velen een belangrijke aansporing. Op het KNMI is een inventarisatie uitgevoerd van deze historische waarnemingen die tussen 1700 en 1854 (de oprichting van het KNMI en de inrichting van het KNMI meetnet) werden verricht. Van meer dan 100 plaatsen zijn oude waarnemingsreeksen bekend. Van 16 daarvan bleken de waarnemingen voldoende regelmatig en lang genoeg achter elkaar uitgevoerd om er langere reeksen uit samen te stellen die goede informatie bieden over het weer van dag tot dag in de 18e en 19e eeuw. Daartoe werden de oorspronkelijke waarneemregisters gedigitaliseerd en omgezet in ASCII-bestanden.

De inventarisatie is beschreven in de KNMI publicatie reeks Historische Weerkundige Waarnemingen, delen I t/m V:

Geschiedenis van weerkundige waarnemingen in het bijzonder in Nederland vóór de oprichting van het KNMI, H.A.M. Geurts en A.F.V. van Engelen, KNMI publ. 165-I, 1983 [pdf]

Vooruitstrevende ideeën over de meteorologie en klimatologie van Petrus van Musschenbroek (1692-1761), A.F.V. van Engelen en H.A.M. Geurts, KNMI publ. 165-II, 1983 [pdf]

Inleidende tekst bij meteorologische waarnemingsreeks Utrecht/Leiden 1729/1758 Petrus van Musschenbroek (vertaling uit het Latijn), A.F.V. van Engelen en H.A.M. Geurts, KNMI publ. 165-IIa, 1983 [pdf]

Een rekenmodel dat het verloop van de temperatuur over een etmaal berekent uit drie termijnmetingen van de temperatuur, A.F.V. van Engelen en H.A.M. Geurts, KNMI publ. 165-III, 1983 [pdf]

Nicolaus Cruquius (1678-1754) and his meteorological observations, A.F.V. van Engelen en H.A.M. Geurts, KNMI publ. 165-IV, 1985 [pdf]

Beschrijving antieke meetreeksen, H.A.M. Geurts en A.F.V. van Engelen, KNMI publ. 165-V, 1992 [pdf]

De inventarisatie is een voortzetting op die van Labrijn: Het klimaat van Nederland gedurende de laatste twee en een halve eeuw, A. Labrijn, Mededelingen en Verhandelingen nr. 49, KNMI publ. 102, 1945.