en de bijdrage aan het
Global Climate Observing System GCOS
Wat is klimaatmonitoring
Ons klimaat verandert. We kunnen dat vaststellen uit jarenlange meetingen
van bijvoorbeeld temperatuur, wind en neerslag, zoals die door het KNMI
worden verricht. Aan de hand van dit soort metingen kunnen we veranderingen
in het klimaat van Nederland beschrijven. We willen liefst ook een uitspraak
kunnen doen over ons toekomstig klimaat. Bovendien is er de vraag of de
klimaatveranderingen alleen natuurlijke schommelingen zijn, of dat ook
menselijke invloeden een rol spelen. Om op deze vragen een antwoord te
geven wordt bij het KNMI en andere instituten onderzoek aan het klimaat
gedaan. Daarbij is kennis van het gedrag van de atmosfeer alleen niet voldoende.
Het klimaat bij ons hangt samen met bijvoorbeeld oceaanstromingen, regenwouden
en de ijskap op de zuidpool. Ook speelt de concentratie van broeikasgassen
in de atmosfeer een rol. Dit alles tesamen noemen we het klimaatsysteem.
Meetgegevens van alle aspecten van het aardse klimaatsysteem vormen de
basis voor klimaatonderzoek. Het doen van dit soort metingen en het verzamelen
van al deze gegevens in databases noemen we Klimaatmonitoring.
Wat is GCOS?
Klimaatmonitoring is dus het jaren achtereen verzamelen van gegevens
van allerhande aspecten van het klimaatsysteem over de hele wereld. Dat
lukt alleen als dat internationaal zorgvuldig wordt georganiseerd. Daarom
is in 1992 het Global Climate Observing System (GCOS)
ingesteld. In samenwerking met diverse andere programma's vormt GCOS de
kern van een uitgebreid netwerk van waarnemingen vanaf de grond en vanuit
satellieten van de atmosfeer, de oceanen en het landoppervlak.
De organisatie van GCOS
GCOS is een samenwerkingsverband tussen de volgende organisaties:
·World
Meteorological Organisation (WMO)
·United
Nations Educational, Scientific and Cultural Organisation (UNESCO)
·United
Nations Environment Programme (UNEP)
·International
Council for Science (ICSU)
GCOS speelt ook een
rol in de UN Framework Convention on Climate Change (UNFCCC)
en het Kyoto Protocol.
Wat draagt Nederland bij aan GCOS?
Zo'n veelomvattend internationaal waarneemprogramma kan alleen goed
functioneren op basis van wereldwijd gecoördineerde nationale waarnemingen.
Het KNMI heeft een overzicht opgesteld van klimaatwaarnemingen
in Nederland die bijdragen aan GCOS. Dat overzicht is opgenomen in
de door het Ministerie van VROM opgestelde National
Communications over klimaatbeleid voor de UNFCCC. Om de paar jaar verschijnt
hiervan een nieuwe versie.
Het KNMI als nationaal aanspreekpunt voor GCOS
GCOS onderhoudt relaties met Nederland via zowel de WMO en UNESCO.
Het KNMI is het aanspreekpunt voor de WMO. Het Minsterie van OCW, aanspreekpunt
voor UNESCO, heeft de Nederlandse vertegenwoordiging inzake oceaan waarneemprogramma
GOOS (zie hierna) en GCOS bij de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk
Onderzoek (NWO)
neergelegd. Afgesproken is dat het KNMI als nationaal aanspreekpunt voor
GCOS zal functioneren.
De taken van het KNMI inzake GCOS
De taken van het KNMI zijn:
·Coördineren van de Nederlandse bijdrage aan GCOS
·Vertegenwoordigen van Nederland in GCOS
·Bekendheid geven aan de activiteiten van GCOS
·Instandhouden en verbeteren van het mondiale klimaatmonitoring netwerk
Voor de coördinatie van de Nederlandse activiteiten op het gebied van klimaatmonitoring is een Nationaal GCOS Platform in oprichting. De kern van dit Platform wordt gevormd door de volgende instituten:
·KNMI
·Nederlands Instituut voor het Onderzoek der Zee (NIOZ)
·Rijksinstituut voor Kust en Zee (RIKZ)
·Rijksinstituut voor de Volksgezondheid en het Milieu (RIVM)
·Rijksinstituut voor Integraal Zoetwaterbeheer en Afvalwaterbehandeling (RIZA)
Dit Platform overlegt twee keer per jaar over de Nederlandse activiteiten en over de inbedding daarvan in de Europese en mondiale GCOS activiteiten.
Met welke programma's werkt GCOS samen?
GCOS beoogt alle processen van het mondiale klimaatsysteem te monitoren.
Uitgangspunt daarbij is zoveel mogelijk gebruik te maken van bestaande
waarnemingsnetwerken. GCOS werkt dan ook samen met diverse andere waarneemprogramma’s:
·Global Observing System (GOS),atmosferische waarnemingen
·Global Ocean Observing System (GOOS), waarnemingen op en in de oceanen
·Global Terrestrial Observing System (GTOS), waarnemingen van aardse ecosystemen
·Global Atmospheric Watch (GAW), metingen van de samenstelling van de atmosfeer, bijvoorbeeld broeikasgassen
·Network
for the Detection of Stratospheric Change (NDSC),
metingen van ozon in de atmosfeer
Overkoepelende coördinatie wordt verzorgd door:
·Integrated
Global Observing Strategy (IGOS)
·Committee
on Earth Observation Satellites (CEOS)
Daarnaast werkt GCOS samen met twee onderzoeksprogramma’s:
·World
Climate Research Programme (WCRP)
van de WMO
·International Geosphere Biosphere Programme (IGBP) van ICSU.
Tussen al deze programma’s bestaan vaak ook weer onderlinge samenwerkingsverbanden.
Waar zijn klimaatgegevens te vinden?
De klimaatgegevens die door middel van al deze programma’s ter beschikking
komen worden verzameld door instituten en instanties die zich met klimaatonderzoek
bezig houden. Hier volgen enkele links naar klimaatdata. De waarnemingen
in Nederland worden beheerd door het KNMI. Europese
gegevens worden verzameld ten behoeve van de European Climate Assessment,
een samenwerkingsproject van de Europese weerdiensten. NASA in de Verenigde
Staten verzorgt een zeer uitgebreide verzameling wereldwijde
gegevens. Tenslotte noemen we hier de gegevens die door de University
of East Anglia in Engeland worden beheerd.
Zelf verder zoeken?
De hierboven genoemde sites bevatten allerhande links. Voor wie graag
zelf nog verder zoekt hier nog twee andere sites. De site Climate
Links van het KNMI geeft een overzicht van een groot aantal sites op
het gebied van waarnemen, datasets, analyses en klimaatonderzoek. De KNMI
Climate Explorer biedt de mogelijk om zelf te kijken naar mogelijke
verbanden tussen diverse klimaatparameters.
Voor verdere informatie: Wim Monna (monna@knmi.nl)