Stikstofoxiden en gezondheid
Inhoudsopgave:
Stikstofoxiden, of NOx, is de algemene term voor een groep van erg reactieve gassen, die alle stikstof (N) en zuurstof (O) bevatten. Veel stikstofoxiden zijn kleurloos en reukloos. Een algemeen onderdeel van luchtvervuiling is stikstofdioxide (NO2), wat samen met fijn stof waarneembaar is als een rood-bruine laag boven steden.
Stikstofoxiden ontstaan wanneer brandstof verbrand wordt bij hoge temperatuur, zoals bv in benzinemotoren. Belangrijke bronnen in geïndustrialiseerde landen zijn gemotoriseerde voertuigen (bv auto's, samen verantwoordelijk voor meer dan de helft van de uitstoot), electriciteitsopwekking (ongeveer een kwart van de uitstoot), en andere industriële bronnen en verwarming van huizen (ongeveer 20 procent van de uitstoot).
De aanwezigheid van stikstofoxiden heeft verschillende gevolgen voor de gezondheid en het milieu. Hieronder worden de belangrijkste effecten genoemd.
Ozon en smog aan de grond
Ozon, onderdeel van smog, wordt gevormd als NOx en vluchtige organische stoffen met elkaar reageren in aanwezigheid van warmte en licht. Kinderen, ouderen, mensen met luchtwegaandoeningen zoals astma, en mensen die buiten inspanning verrichten zijn vatbaar voor de nadelige effecten zoals beschadiging van longweefsel en afname van de longfunctie. Ozon wordt verplaatst door de wind en kan gezondheidsrisico's veroorzaken ver weg van de bron. Verder veroorzaakt ozon schade aan gewassen en vermindering van de oogst.
Fijn stof
NOx reageert met ammonia, vocht en andere verbindingen en vormt HNO3 en gerelateerde deeltjes (aerosolen of fijn stof). Gezondheidsrisico's bestaan uit ademhalingsproblemen, schade aan longweefsel en voortijdig overlijden. Kleine deeltjes kunnen diep doordringen in de gevoelige delen van de longen en kunnen ademhalingsziektes verergeren zoals chronische bronchitis en longemfyseem, en kunnen bestaande hartklachten verergeren.
Giftige chemicaliën
In de lucht reageert NOx met organische verbindingen en ozon. Op deze manier worden een groot aantal giftige producten gevormd waarvan sommige biologische mutaties veroorzaken.
Zure regen
NOx en zwaveldioxide reageren met andere verbindingen in de lucht en vormen zuren die op de aarde terecht komen door regen, mist, sneeuw of als droge deeltjes. Door de wind kunnen ze over grote afstanden getransporteerd worden. Zure regen zorgt voor schade aan bossen, gebouwen en monumenten, en zorgt voor het verzuren van meren en rivieren en een teruggang van de visstand.
Waterkwaliteit
Hoge concentraties NOx in de lucht leiden tot een toename van stikstofverbindingen in het water. Met name in de kustgebieden verstoren deze de chemische balans van voedingsstoffen voor waterplanten en dieren, en leiden ze tot een versnelling van de eutroficatie (overbemesting) wat aanleiding geeft tot zuurstofafname en de vermindering van het aantal vissen en schelpdieren.
Zichtbaarheid
Nitraatdeeltjes en stikstofdioxide blokkeren licht en reduceren de zichtbaarheid in stedelijke gebieden en op regionale schaal.
Bron: Environmental Protection Agency (EPA), VS, http://www.epa.gov/
