| TEMA - het Texel Experimental Monitoring Array |
In samenwerking met de gemeente Texel is gedurende 2004 het Texel Experimental Monitoring Array (TEMA) gerealiseerd. TEMA wordt door het KNMI gebruikt om infrageluid te meten. Infrageluid zijn laag frequente luchtdrukvariaties in de atmosfeer, ook wel onhoorbaar geluid genoemd.
Onhoorbaar geluid kan door de mens ervaren worden als trilling en zodoende geïnterpreteerd worden als een aardbeving. Om onderscheid te maken worden door de afdeling Seismologie zowel trillingen in de vaste aarde, seismische trillingen, als akoestische golven in de atmosfeer, infrageluid, gemeten. De studie van infrageluid wordt dan ook de Seismologie van de atmosfeer genoemd.
Infrageluid metingen worden bemoeilijkt door wind. Om de invloed van wind te beperken worden ruisonderdrukkers toegepast. Een ruisonderdrukker kan een windscherm rond een sensor zijn maar ook poreuze tuinslangen (druppelslang) blijkt de wind te onderdrukken. Het testen van verschillende soorten ruisonderdrukker is een van de reden om onder de sterke wind condities op Texel te meten. Bovendien zijn in de nabijheid van Texel infrageluid bronnen aanwezig van de Vliehors op Vlieland en supersone vluchten boven de Noordzee. De combinatie van infrageluid bronnen en zware meetomstandigheden maakt Texel tot ideale plaats om het inzicht in de voortplanting van infrageluid te vergroten.
De metingen zijn via het internet toegankelijk en zijn behulpzaam bij vragen over trillingen/knallen van atmosferische oorsprong. Internationaal zullen de onderzoeksresultaten toepassing vinden in de verificatie van het kernstopverdrag. Infrageluid meting is een van de technieken die in een wereldwijd netwerk toegepast wordt om clandestiene nucleaire test te detecteren (zie ook: CTBT).
TEMA wordt gevormd door een zestal microbarometers. Een microbarometer is vele malen gevoeliger dan een barometer zoals gebruikt in de meteorologie. Ook meet een microbarometer luchtdrukvariaties van veel kortere duur. Ter vergelijk, een onweersbui die in enkele minuten overtrekt kan een groot signaal op de barometer veroorzaken. De microbarometer daarentegen reageert al heftig op de luchtdrukvariatie opgewekt door een deur die opgaat. Een meteorologisch zeer kleine drukvariatie in een zeer korte tijd. Infrageluid wordt met een serie van microbarometers, een zogenaamd array, gemeten om de richting waar vanuit het geluid komt te achterhalen. Bovendien kan de ruis onderdrukt worden doordat het signaal van interesse over de instrumenten gemiddeld wordt.
Onhoorbaar geluid, infrageluid, heeft een frequentie lager dan 20 Hz. Dit is een nog lagere toon dan laagst hoorbare toon uit een basluidspreker. Lage tonen dragen het verst; de dreunende beats van harde muziek zijn van verre hoorbaar terwijl de hoogtonige zang al verloren gegaan is. Zo kan infrageluid ook over grote afstanden reizen. Het infrageluid van de erupties van de Etna in 2001 is in Nederland door infrageluid arrays opgetekend. Terwijl infrageluid van de grotere kernbomproeven in de jaren '60 enkele malen de aarde kon rondreizen. De studie naar infrageluid leert dat het een onhoorbare kakofonie om ons heen is. TEMA zal, naast knallen van de Vliehors en sonic booms van de Noordzee, een veelheid aan bronnen detecteren zoals: het binnendringen van meteoren in de atmosfeer, zeegolven, zware explosies, onweer, noorderlicht, luchtvaart,... Ook is er infrageluid in de atmosfeer waarvan de bronnen vooralsnog onbekend zijn.
De metingen gedaan door TEMA zijn beschikbaar via internet (zie: TEMA online). TEMA bemonstert de atmosfeer continu, 40x per seconde en 24 uur per dag het hele jaar door. Uit deze grote hoeveelheid gegevens worden automatisch de interessante gebeurtenissen gehaald. Een uitleg bij de meetgegevens geeft aan hoe een en ander in zijn werk gaat.
LET OP: De getoonde tijd in "TEMA online" is volgens de Coordinated Universal Time (UTC), deze is anders dan de Nederlandse tijd. De Nederlandse zomertijd is 2 uur later dan UTC, de wintertijd is 1 uur later.