Door Frits Koek, meteorologisch begeleider van de ploeg
(12 februari 1999)

Wat bezielt een mens toch, om zijn leven in de waagschaal te stellen ten einde een wereldrecord te breken? Het is iets dat veel mensen zich afvragen en je kunt er oneindig lang over filosoferen, maar een duidelijk antwoord bestaat er niet. Het is voor elke recordjager weer anders. Op 22 januari 1999 vertrok vanuit Dakar, de hoofdstad van het West-Afrikaanse Senegal, een catamaran van nog geen zes meter lengte, in een poging in een recordtijd de Atlantische Oceaan over te steken. Aan boord van deze boot zaten twee ijzervreters, Hans Bouscholte en Gérard Navarin. De eerste een Nederlander en de tweede een Fransman. Hans Bouscholte is in Nederland o.a. bekend als schipper van de BrunelSunergy tijdens de eerste twee etappes van de "Whitbread Round the World Race". In het buitenland en vooral in Frankrijk, is hij bekender. Hij was daar een aantal jaren geleden zelfs sportman van het jaar. Hij was al enkele jaren bezig zich voor te bereiden op de tocht van Dakar naar Guadeloupe, met het idee het bestaande record, dat sinds 1986 staat op 18 dagen en 22 uur, te breken. Eén van de problemen was echter een geschikte zeilpartner te vinden. In de herfst van vorig jaar vond hij die in Gérard Navarin. Gérard is in zijn dagelijkse werk verpleegkundige, maar is tevens een succesvol catamaranzeiler. Hij nam de uitdaging aan en samen gingen ze een uitgebreide voorbereidingsfase in.

De voorbereiding hield, naast het zoeken naar sponsors, uiteraard ook een verkenning van de meteorologische omstandigheden in. Hans kende mij nog uit zijn BrunelSunergy periode en klopte al snel bij mij aan met de vraag of ik eens wilde kijken welke datum ongeveer de beste was om de recordpoging te starten. Na een uitgebreid onderzoek van het weer en het klimaat en na uitvoerig overleg werd december als favoriete maand uitgekozen. Door allerlei omstandigheden werd dit bijgesteld en werd besloten "ergens" in januari van start te gaan. Alles wees erop dat dit een gunstige periode was, dus zorgde Hans er voor dat de boot klaar en ter plekke was om rond 18 januari, zijn favoriete datum, te starten.

Zodra ik een seintje vanuit Dakar kreeg hoe en waar ik Hans kon bereiken, ben ik begonnen met het maken van een 10-daagse verwachting voor het zeegebied te westen van Dakar. 18 Januari bleek te vroeg. Een flinke depressie ter hoogte van de Canarische eilanden gooide roet in het eten. Langs de kust bij Dakar stond een hoge noordelijke deining, die het zeilen in een kleine catamaran bijna onmogelijk maakte. Het gaf Hans en Gérard in ieder geval weer even de tijd om te acclimatiseren en te wennen aan de West-Afrikaanse leefgewoontes. Zij waren gehuisvest bij een divisie van de Franse Marine, op een afgezet terrein. Kwam je buiten de poort, dan was je leven niet meer zeker. Zelfs de oefentochten op zee gebeurden onder begeleiding van de Franse Marine. Ook de Senegalese douane bleek niet erg mee te willen werken. De boot, die in een container werd vervoerd, werd pas na een week vrijgegeven, na optreden van de commandant van de basis.

Om de boot vaarklaar te krijgen had Hans toch wel zo'n 24 uur nodig. Dit betekende dat ik dan al naar de +48 uur verwachting. In het begin leken de 21e of de 22e de eerste mogelijke startdagen. Uiteindelijk werd besloten om vrijdag 22 januari te starten. De noordelijke deining langs de Afrikaanse kust was dan nog zeker niet weg, maar door een wat zuidelijke koers te volgen werd verwacht dat de grootste problemen konden worden opgevangen. Ik moest daarbij uitgaan van de ervaring van Hans. Hij had immers al enkele keren buitengaats gezeild. Op vrijdag 22 januari, om 12.35 UTC, begon het tweetal hun reis. Uitgezwaaid door vrienden, familieleden en enkele honderden fans, waaronder veel bewonderaars van de Franse Marine die hen in vijf landingsvaartuigen uitzwaaiden, gingen de recordjagers op pad om het wereldrecord te breken. Hans had aan boord de beschikking over een zogenaamde Iridium telefoon, een telefoon, waarmee hij rechtstreeks - via satelliet - naar overal ter wereld kon bellen. De eerste drie dagen werd echter niets van de mannen gehoord. Wel kon de boot gevolgd worden, omdat ze was uitgerust met een zendertje, dat via een satelliet regelmatig de positie doorseinde. Ze kwamen wel vooruit. Pas maandagmiddag meldde Hans zich per telefoon en bracht bij de achterblijvers direct de schrik er goed in. Hij vertelde een zware periode te hebben gehad, waarbij ze al in de eerste nacht tegen een drijvend voorwerp waren gezeild. Het gevolg van deze aanvaring was dat beide drijvers lek waren geraakt en dat ze regelmatig de boot stil moesten leggen om de overtollige ballast uit de lekke compartimenten te pompen. Het was nog niet mogelijk geweest om uit te vinden waar het lek (of de lekken) zaten. De eerste nachten hadden Hans en Gérard geen oog dicht gedaan. Het weer liet hun dat niet toe. Nou was de mogelijkheid om te slapen aan boord toch al niet zo groot. Er is geen aparte ruimte ingericht om je even terug te trekken, slapen gebeurt op de één van de uithouders die aan de drijvers is bevestigd. Eén van de mannen stuurt de boot, terwijl de ander zich min of meer vastsjort aan de uithouder, om zo een paar tellen te kunnen liggen. Om de haverklap krijg je echter een plons (zee)water in je gezicht, zodat je niet echt de kans krijgt om uit te rusten. Door bij een tropisch zonnetje constant bloot te zijn gesteld aan het zeewater waren er al snel verwondingen aan gezicht, handen en voeten, later ook de rest van het lichaam. Ondanks dat ze wisten dat dit een probleem kon gaan worden en ze daarvoor speciale beschermende kleding hadden aangeschaft, viel het zwaar tegen dat dit al zo snel optrad. De handen van Hans werden daardoor ook nog eens gekweld door een bacteriële infectie, vermoedelijk juist verergerd door het dragen van deze speciale handschoenen. Gelukkig hadden de mannen de nodige antibiotica bij zich, zodat de infecties enigszins konden worden afgeremd.

Op dinsdagochtend belde Hans mij met de vraag wat de weersverwachting voor de komende dagen was en wat de beste tactiek was. Ik schrok wel even van deze vraag, omdat Hans vooraf had gezegd dat hij onderweg geen meteorologische begeleiding mocht hebben. Deze vraag kon inhouden dat Hans van de recordpoging af zag en nu op safe ging zeilen. Korte tijd later werd ik gelukkig op de hoogte gebracht dat ook Hans zelf nogal was geschrokken van zijn eigen telefoontje en dat hij door de walploeg heeft laten uitzoeken of deze beperking inderdaad gold voor zijn recordpoging. Het viel gelukkig mee. Er werden geen beperkingen op het terrein van weerroutering opgelegd. Vanaf die tijd had ik Hans bijna dagelijks aan de lijn. Hij belde altijd zodra het bij hun daglicht werd. Ze legden dan de boot stil om de overtollige hoeveelheid water overboord te kunnen pompen en om de boot te kunnen inspecteren. Tegelijkertijd kon dan gebeld worden, doordat de ontvangst dan beter was. Het is een onwezenlijke situatie. Zittend achter m'n pc sprak ik met iemand, duizenden kilometers van hier verwijderd, die zijn leven in de waagschaal stelde om een wereldrecord te breken. Achteraf hoorde ik van Hans dat zij deze gesprekken heel erg hebben gewaardeerd en dat ze er veel kracht uit hebben geput. Uiteraard hadden ze onderweg geregeld twijfels, maar er was nooit echt een weg terug. De fysieke en mentale druk was groot en van John van den Heuvel, de "mental coach" van Hans en Gérard, kreeg ik te horen dat we hen zoveel mogelijk positief moesten motiveren. Na anderhalve week gezeild te hebben zaten ze op dinsdag 2 februari in een stukje "rustig" vaarwater. In de verwachting zag ik echter dat het de dagen erna flink ging spoken. Alweer een noordelijke deining kondigde zich aan, nu echter aan de westzijde van de Atlantische Oceaan. Het ECMWF model verwachtte golfhoogten tot 4 meter significant. Ook de wind zou stevig toe gaan nemen tot windkracht 7 uit het noordoosten. Ik heb Hans gemeld wat hem te wachten stond, met het advies om, nu het nog kon, zoveel mogelijk uit te rusten. Ik heb in mijn woorden naar Hans de verwachting een beetje gunstiger voorgesteld, omdat ik ze niet bang wilde maken. Er was niet echt een redelijke optie om de ellende te omzeilen. Het werden twee nachten die Hans en Gérard niet snel zullen vergeten. De nacht van woensdag op donderdag was het hevigst. Brekende golven van rond de vijf meter uit het noorden en een dikke windkracht 7 uit het noordoosten zorgden ervoor dat het leven van beide mannen slechts aan een zeer dun draadje hing. Vijf keer sloeg de catamaran bijna om en wisten ze haar nog net overeind te houden. Als de boot was omgeslagen, zouden ze hem met z'n tweeën nooit meer recht hebben kunnen krijgen. Hans spoelde tot twee keer toe overboord, maar kon zich, dankzij zijn lijflijn, weer in veiligheid stellen. Een van de roeren brak af door een zware golf. Gérard was zo afgekoeld dat beide mannen zich tegen elkaar aan in een van de spinnakers rolden om zo niet te veel warmte te verliezen. Er waren momenten dat beide mannen er niet aan twijfelden dat hun laatste uur had geslagen. Doordat op afstand aan de wal de positie gevolgd werd konden we zien dat in de vroege ochtend de voortgang bijna nihil was. In tien uur slechts 15 mijl afleggen is niet normaal. Doordat er geen contact met de mannen te krijgen was, bleef het gissen voor de achterblijvers. Wat kon er zijn gebeurd. Bij de welkomstploeg, die al op Guadeloupe was aangekomen, werd het plan opgevat een vliegtuigje te huren om Hans en Gérard te gaan zoeken. De afstand was toen echter nog zeker zo'n 350 mijl. Dat betekende dat er, naast het heen en weer vliegen, niet veel tijd overbleef om daadwerkelijk te zoeken. De vader van Hans, Hans sr., belde mij donderdagavond thuis op om te vragen wat de weersomstandigheden ter plekke waren. Ik kon hem, tot zijn verademing, vertellen dat ze door het zwaarste deel heen waren en dat ze vooralsnog, afhankelijk van de situatie aan boord, in een steeds rustiger vaarwater zouden komen. We zouden de volgende ochtend nogmaals bekijken wat dan de situatie was. De volgende ochtend belde Hans sr. mij direct nadat hij was wakker geworden. Ik had er toen - het was vijf uur vroeger in Nederland - al bijna een hele ochtend op zitten en had aan de hand van de positierapporten gezien dat de mannen weer vaart hadden gemaakt. Opluchting alom. Ze doen 't nog! Er werd toen maar van afgezien om een vliegtuigje te huren. Laat ze eerst maar wat dichterbij komen. Direct nadat ik de telefoon had neergelegd belde Hans mij. Met de mededeling dat ze nog in leven waren. Zwaar aangeslagen, maar vol goede moed waren ze op weg richting de finish. Ik had uitgerekend dat dit op zaterdagochtend (lokale tijd) moest gaan worden. Nog één nacht te gaan. Op zaterdag, in de vroege ochtenduren, voer de BrunelSunergy Hans en Gérard tegemoet. De BrunelSunergy was enkele dagen eerder aangekomen met een ploeg gasten aan boord. Oorspronkelijk was het plan geweest om elkaar ergens op zee, in de buurt van de Kaapverdische eilanden, te ontmoeten, maar door het strakke schema waaraan de BrunelSunergy zich moest houden en de route die Hans zeilde, was dit mislukt. Nu voer de boot, waarop Hans een tijdje als schipper voer, de recordjagers tegemoet in de hoop hen een tijdje te kunnen begeleiden. Na de paar korte telefoontjes op vrijdag, was er geen nieuws meer vernomen van de catamaranzeilers. Uit de positierapporten bleek dat de vaart drastisch af was genomen. Wat er nu weer aan de hand was bleek later. Hans vond het onverantwoord om niet bij daglicht aan te komen en ze waren dus wat langzamer gaan zeilen. Helaas nam de wind dichter bij Guadeloupe af in kracht, zodat de eindsprint wat langzamer werd dan gehoopt. Om 15:01 UTC voeren Hans Bouscholte en Gérard Navarin over de finish en vestigden ze een nieuw wereldrecord van 15 dagen, 2 uur en 26 minuten. Een verbetering van 3 dagen 21 uur 34 minuten! De ontvangst was geweldig. Hans wilde niets weten van uitrusten en slapen. Hij wilde alles meemaken tot het bittere eind. Zaterdagmiddag werden de mannen eerst in het ziekenhuis onderzocht, maar konden, na een grondige check, zich even later weer bij de party voegen. Op woensdag 10 februari kwamen beide mannen aan op Schiphol en werden daar door veel vrienden en kennissen verwelkomd. Gérard was nog steeds overduidelijk niet over het avontuur heen. Hans wel, hij maakte al weer plannen voor volgende zeilavonturen. Ik wil me aan het eind nog wel even wagen aan een lange termijnvoorspelling: "Er worden nieuwe records neergezet. Het wordt volgend jaar een recordjaar, met, vooralsnog, de mooiste, warmste zomer van de eeuw. Overigens ook de natste, koudste, droogste, …"