Twintigjarige pauze in afname van Arctisch zee-ijs

Klimaatmodellen over de pauze 

Uit recent onderzoek in Geophysical Research Letters blijkt dat in klimaatmodellen perioden van verminderde zee-ijsafname (zoals waargenomen over 2007-2024, zie afbeelding 1) regelmatig voorkomen. Namelijk in zo’n 20% van de klimaatexperimenten die dezelfde periode doorrekenen. Dat betekent dat zo’n pauze niet verrassend is, het hoort binnen de normale natuurlijke variatie in het klimaat.  

Volgens de klimaatsimulaties zou het niet ongewoon zijn als de huidige pauze in de afname van het zee-ijs in het Noordpoolgebied nog zo’n 5 jaar (50% kans) tot 10 jaar (25% kans) voortduurt. Daarna zal het smelten waarschijnlijk weer sneller gaan, en kan dan in korte tijd extra sterk toenemen. Het is goed mogelijk dat zonder de onderliggende klimaatopwarming het Arctische zee-ijs zelfs zou zijn gegroeid. 

Natuurlijke variabiliteit 

Natuurlijke schommelingen in het klimaatsysteem kunnen tijdelijke veranderingen veroorzaken, zoals in de zee-ijsbedekking van het Noordpoolgebied, los van de klimaatopwarming door menselijke invloed. Deze schommelingen worden ‘natuurlijke variabiliteit’ genoemd. Mechanismen die hiervoor zorgen zijn periodes waarin bijvoorbeeld bepaalde oceaanstromingen of windpatronen het smelten van zee-ijs tijdelijk remmen. Zo lijkt sinds 2007 een Arctische dipool in luchtdruk zoet water uit Siberische rivieren anders te verdelen over de oceaan. Doordat zoet water bovenop zout zeewater drijft, zorgt het dat de bovenste laag van de oceaan minder mengt en zee-ijs makkelijker vormt. 

Of nieuw mechanisme? 

Dat de pauze in zee-ijsverlies past binnen het patroon van natuurlijke variabiliteit betekent echter niet dat dat ook de enige verklaring is. Sommige processen die het gevolg zijn van de opwarming van de aarde, zoals het smelten van gletsjers, kunnen ook de zee-ijsvorming beïnvloeden door de bovenlaag van de oceaan zoeter te maken. Deze processen zijn echter geen onderdeel van de generatie klimaatmodellen die in dit onderzoek zijn gebruikt. Een combinatie van natuurlijke variabiliteit en een nieuw proces is dan ook niet uitgesloten. 

De toekomst: waarom is dit belangrijk? 

Deze pauze in de afname van Arctisch zee-ijs betekent niet dat het verlies van zee-ijs is gestopt. De oppervlakte van het zee-ijs in september in het noordpoolgebied is ongeveer gehalveerd sinds het begin van de satellietmetingen in 1979 (zie afbeelding 1). Omdat het zee-ijs ook dunner wordt, neemt het volume zelfs harder af. Het volume van het zee-ijs in september is nog maar minder dan een derde van wat het was in 1979 (zie afbeelding 2). De verwachting is nog steeds dat het Arctische gebied later deze eeuw vrijwel zee-ijsvrij zal zijn aan het einde van de zomer omdat de opwarming doorgaat. Tijdens tussenliggende perioden kan de zee-ijsafname door natuurlijke schommelingen tijdelijk stagneren of juist versnellen.  

KNMI-klimaatbericht door Eveline van der Linden