19 april 2013 -
In Cabauw, vlak bij Lopik, staat een meetmast van het KNMI met een hoogte van 213 meter. De mast wordt gebruikt voor meteorologische metingen in de onderste paar honderd meter van de atmosfeer, de zogenoemde grenslaag. Juist in die onderste meters spelen zich processen af, die van groot belang zijn voor het weer aan het aardoppervlak en het klimaat.
De KNMI-meetmast in Cabauw
Zo ligt er soms een koude luchtlaag op het aardoppervlak, waardoor het daar kan vriezen, terwijl het op het topje van de mast 10 graden boven nul kan zijn. Ook mist beperkt zich vaak tot de onderste meters, terwijl de rest van de mast boven de wolken zit. Wind, temperatuur en vocht in de onderste lagen van de atmosfeer kunnen van grote invloed zijn op het weer aan de grond en zijn van belang voor de verspreiding van luchtverontreiniging. Ook voor onderzoek naar veranderingen in het klimaat en het ontwikkelen van weermodellen zijn de gegevens zeer waardevol.
De meetmast Cabauw was begin jaren zeventig één van de eerste weerstations waarvan de gegevens automatisch in De Bilt worden ingezameld. Op verschillende hoogtes van de mast zijn instrumenten opgesteld voor metingen van temperatuur, wind, vochtigheid en straling. Op elke niveau zijn drie uithouders geïnstalleerd waarop de meetinstrumenten staan. Zo worden voor elke windrichting betrouwbare metingen verkregen.
Ook op het terrein rond de meetmast is apparatuur, zoals stralingsmeters, opgesteld. Eén van de meest geavanceerde apparaten is een profiler. Dat is een radar waarmee wind en temperatuur in de onderste kilometers van de atmosfeer worden gemeten. Al deze metingen hebben inmiddels veel vruchten afgeworpen, niet alleen voor de weersverwachtingen en de meteorologische begeleiding van de luchtvaart, maar ook voor onderzoek van klimaat en milieu. Het vulkaanstof van de IJslandse Eyjafjallajökull-vulkaan, die in het voorjaar van 2010 actief werd, is in de atmosfeer boven ons land het eerst gemeten met apparatuur opgesteld bij de meetmast Cabauw.
Zeppelin meet Nederlandse luchtkwaliteit in het kader van het Pagasos project (Bron: Wageningen Universiteit)
Regelmatig vormt de meetmast een podium voor onderzoekers uit de hele wereld. Een mijlpaal was begin deze eeuw een grootschalige wolkenmeetcampagne voor onderzoek van de rol van wolken in het klimaat. Sindsdien hebben verschillende internationale meetcampagnes plaatsgevonden. Inmiddels is de meetmast Cabauw omgedoopt tot een "nationaal observatorium van de atmosfeer" waarbij het KNMI samenwerkt met een groot aantal onderzoeksinstituten in ons land. De mast biedt een internationaal platform voor het testen van nieuwe meetmethoden, modellen voor het beschrijven van weer en klimaat en satellietmetingen.
