Ozongat boven de Noordpool
Achtergrond

Ozongat boven de Noordpool

Recente waarnemingen van de dikte van de stratosferische ozonlaag boven het Noordpoolgebied door satellieten en grondstations suggereren dat gedurende de maand maart van 2011 de laagste waarden ooit zijn gemeten sinds het begin van de ozonwaarnemingen van

Wat deze metingen betekenen voor de ozonlaag boven de Noordpool voor de rest van het jaar is vooralsnog onduidelijk. Maar wat ze ons vertellen over het herstel van de door de mens veroorzaakte afbraak van de ozonlaag is dat de weg omhoog vele verassingen in petto kan hebben. 

De metingen van de dikte van de ozonlaag boven de Noordpool zoals hierboven getoond zijn afkomstig van het Nederlands-Finse “Ozone Monitoring Instrument” (OMI) dat sinds juli 2004 op de EOS-Aura satelliet van de NASA meevliegt. De linker afbeelding toont de situatie op 19 maart 2010, en de rechter afbeelding toont de situatie op 19 maart 2011. Gedurende de maand maart van 2010 was er relatief veel ozon aanwezig in de atmosfeer boven de Noordpool, terwijl gedurende de maand maart van 2011 veel lagere waarden werden gemeten. De animatie van de OMI waarnemingen (klik op de link onder de beelden) toont de stratosferische dynamica van de ozonlaag in de periode van 1 januari tot 23 maart voor beide jaren. 
 

Ozonlaag boven Zuidpool op 11 september 2014. Bron: TEMIS
Ozonlaag boven Zuidpool op 11 september 2014. Bron: TEMIS

http://earthobservatory.nasa.gov/images/imagerecords/49000/49874/arctic_ozone_2010-11_lrg.mov

De metingen van de dikte van de ozonlaag boven de Noordpool zoals hierboven getoond zijn afkomstig van het Nederlands-Finse “Ozone Monitoring Instrument” (OMI) dat sinds juli 2004 op de EOS-Aura satelliet van de NASA meevliegt. De linker afbeelding toont de situatie op 19 maart 2010, en de rechter afbeelding toont de situatie op 19 maart 2011. Gedurende de maand maart van 2010 was er relatief veel ozon aanwezig in de atmosfeer boven de Noordpool, terwijl gedurende de maand maart van 2011 veel lagere waarden werden gemeten. De animatie van de OMI waarnemingen (klik op de link onder de beelden) toont de stratosferische dynamica van de ozonlaag in de periode van 1 januari tot 23 maart voor beide jaren. 

Wetenschappers van het Duitse Alfred Wegener Instituut hebben medio maart al aangekondigd, op basis van de gegevens van een netwerk van 30 ozonsonderingstations verspreid over de regio, dat de dikte van de ozonlaag boven het Noordpoolgebied was gehalveerd gedurende de laatste weken van de winter. De gegevens van het OMI instrument zoals hierboven getoond bevestigden deze grootschalige aantasting van de ozonlaag. Het OMI instrument is een geavanceerde optische spectrometer die de hoeveelheid zonlicht meet die wordt teruggekaatst door de Aardse atmosfeer en het oppervlak van de Aarde. Uit deze gegevens bepalen wetenschappers ondermeer de dikte van de ozonlaag en hoeveel ozon er aanwezig is op verschillende hoogtes, in het bijzonder in de stratosfeer. 

Ozon wordt vernietigd wanneer grote moleculen die chloor of broom bevatten onder invloed van zonlicht opbreken en chloor- of broomatomen (vrije radicalen) vrijmaken. Deze grote moleculen zijn vooral de chloorfluorkoolstoffen (CFK's). De chloor- of broomatomen gaan chemische reacties aan met ozon waarin ozon verloren gaat. Dit chemische proces wordt versterkt wanneer de stratosfeer bijzonder koud is, en dat was nu juist het geval in de afgelopen weken. 

“Deze aantasting van de ozonlaag is niet noodzakelijk een grote verrassing”

zegt Dr. Paul Newman, een atmosferische wetenschapper en gerenommeerd ozon-expert werkzaam bij NASA's Goddard Space Flight Center. “De ozonlaag blijft nog altijd kwetsbaar voor een flinke aantasting, omdat de gehaltes aan chloorhoudende stoffen in de stratosfeer nog altijd zeer hoog zijn, ondanks de regulering van ozonafbrekende stoffen door het Protocol van Montreal. De concentratie van deze chloorhoudende stoffen neemt maar langzaam af, omdat deze ozon-afbrekende stoffen een zeer lange levensduur in de atmosfeer hebben”. 

De dikte van de ozonlaag boven het Noordpoolgebied varieert sterk van jaar tot jaar door een combinatie van natuurlijke en menselijke invloeden. De vorming van “gaten” in de ozonlaag doet zich daarom niet zo consistent voor boven het Noordpoolgebied zoals boven Antarctica. “Gedurende de vorige winter hebben we zeer hoge temperaturen in de lagere stratosfeer boven het Noordpoolgebied waargenomen en toen was de ozonlaag daar ook zeer dik. Dit jaar is de situatie precies het tegenovergestelde,” zei Newman. “De echte vraag is: Waarom is het dit jaar in de stratosfeer boven de Noordpool zo rustig qua dynamica en zo ijselijk koud? Dat is voor nu de grote vraag zonder dat we daar vooralsnog een goed antwoord op hebben. “ 

Wetenschappers zullen in de komende maanden goed opletten of er in het Noordpoolgebied en op de meer gematigde breedten waar wij leven een mogelijke toename in de intensiteit van schadelijke ultraviolette straling (UV) aan de grond zal plaatsvinden. Ozon is namelijk de natuurlijke zonnebrandcrème van de Aarde. “We zullen moeten afwachten of dit daadwerkelijk gebeurt,” zei Newman. “Het is goed om dit in de gaten te houden maar het is niet catastrofaal.” 

Op wereldwijde schaal is de ozonlaag nog steeds op de goede weg om op lange termijn geheel te herstellen van de door de mens veroorzaakte afbraak. Maar voor de komende decennia blijft er jaarlijks een risico bestaan van dit soort grote verliezen aan ozon op regionale schaal. 

Nawoord

Deze tekst is een aangepaste vertaling van het NASA Earth Observatory artikel ‘ARCTIC OZONE LOSS’ door Mike Carlowicz en Kristyn Ecochard welke is te vinden op internet onder de volgende URL: http://earthobservatory.nasa.gov/IOTD/view.php?id=49874

Het beeldmateriaal is verzorgd door Rob Simmon, met toestemming van NASA Ozone Hole Watch. 

Bronvermelding

NASA Ozone Hole Watch http://ozonewatch.gsfc.nasa.gov 

Verantwoording

NASA afbeeldingen en animatie met toestemming van NASA Earth Observatory en NASA Ozone Hole Watch gereproduceerd. 

Niet gevonden wat u zocht? Zoek meer achtergrond artikelen