Uitleg over

Valwinden

Bij flinke onweersbuien kunnen valwinden ontstaan. Een valwind ontstaat als een enorme hoeveelheid koude lucht uit een intensieve buienwolk omlaag stort.

Een onweerswolk is een sterk kolkende luchtmassa waarin warme lucht omhoog en koude lucht omlaag beweegt. Zware onweersbuien groeien uit tot grote hoogte. De wolkentoppen bereiken hoogtes tot veertien kilometer. Op grote hoogte kan het zo’n 60 graden vriezen. De warme lucht zorgt voor de aangroei van de wolk, de kou komt met de neerslag omlaag.

Wind

De eerste windstoten treden meestal op aan de rand van de bui. Het gebied met windstoten kan soms enkele kilometers breed zijn. De wind aan het aardoppervlak steekt al op voor de eerste druppels vallen. De zware bui is nog op afstand terwijl de wind binnen een paar minuten kan toenemen tot meer dan honderd kilometer per uur. Dat is heel verraderlijk, zeker voor watersporters die geen kant meer op kunnen en ook voor het wegverkeer.

Valwind

Het windveld bij een buienwolk kan ook kleiner zijn. De kou stort dan in een klein gebied met een doorsnede van slechts een kilometer omlaag. De lucht raakt daarbij in een versnelling waardoor de wind toeneemt. Op het aardoppervlak zoekt de kou met die enorme snelheid een weg in allerlei richtingen. De lucht spat als het ware uiteen.

Zo’n valwind (ook wel downburst genoemd) is vooral gevaarlijk door de plotselinge windtoename. De krachten die vrijkomen zijn groot en kunnen in een gebied van vele honderden meters breed en kilometers lengte schade aanrichten. Bij een valwind liggen de getroffen objecten in min of meer rechte lijnen in de richting van de wind.

Naderend complex met valwinden tijdens het noodweer van 14 juli 2010 rond half zeven nabij Vethuizen (foto: Y. van der Heijden)
Naderend complex met valwinden tijdens het noodweer van 14 juli 2010 rond half zeven nabij Vethuizen (foto: Y. van der Heijden)
Dwarsdoorsnede van een zware onweersbui, die van links naar rechts beweegt. Pijlen geven de luchtstroming weer. (Bron: Kees Floor, Weerkunde voor iedereen)
Dwarsdoorsnede van een zware onweersbui, die van links naar rechts beweegt. Pijlen geven de luchtstroming weer. (Bron: Kees Floor, Weerkunde voor iedereen)

Gustnado's

Valwinden worden vaak verward met windhozen, die ook veel schade kunnen aanrichten. Bij een valwind treedt geen slurf op, maar de wind kan wel leiden tot wervelingen. De weerkundigen noemen wervelingen aan de zijkant van het gebied met valwinden gustnado’s. Zulke wervelingen duren hooguit enkele minuten en vaak veel korter. Ze bereiken een hoogte van één tot enkele meters. In tegenstelling tot een windhoos heeft een gustnado geen contact met de wolk, maar er treden wel lokale versnellingen van de wind op. Valwinden die vergezeld gaan van gustnado’s kunnen windsnelheden bereiken van 200 tot 250 kilometer per uur.

Valwinden in Nederland

Berucht zijn de valwinden bij Borculo op 10 augustus 1925. Lange tijd werd die ramp aangeduid als een tornado, maar onderzoek wees op valwinden mogelijk met gustnado’s. Op 14 juli 2010 werd een camping bij Vethuizen zeer waarschijnlijk ook door valwinden getroffen. Ook op 5 augustus 2013 kwamen lokaal waarschijnlijk valwinden voor, onder meer bij Lippenhuizen en Gorredijk in Friesland.

Meer uitleg over

  • Vliegtuigen op Schiphol (Foto: Yke Vuijk)

    IJsvorming op vliegtuigen

    Voor een veilige reis door de lucht is het belangrijk de mate van ijsvorming op vliegtuigen te kennen.
  • Schaatsers op natuurijs (foto: Jannes Wiersema)

    IJsdikte en schaatsijs

    De ijsdikte van natuurijs is voor schaatsers heel belangrijk. Wanneer is natuurijs dik genoeg om op te schaatsen?
Niet gevonden wat u zocht? Alle uitleg over