Uitleg over

Aardbevingen door gaswinning

In Noord-Nederland komen geregeld geïnduceerde bevingen voor. Dat zijn aardbevingen veroorzaakt door gaswinning.

Sinds de jaren zestig wint Nederland aardgas uit de bodem van Noord-Nederland. Gaswinning is verantwoordelijk voor nagenoeg alle aardbevingen in noordelijk deel van Nederland. De eerste aardbeving vond plaats vlakbij Assen op 26 december 1986. Sindsdien zijn er door het KNMI in Noord-Nederland ongeveer duizend aardbevingen geregistreerd. De meeste zijn niet sterker geweest dan 2,0 op de schaal van Richter. De zwaarste aardbeving in Noord-Nederland had een kracht van 3,6 op de schaal van Richter en vond plaats in Huizinge.

Bodemdaling

Geïnduceerde bevingen ontstaan in (de directe omgeving van) een gasreservoir. Het gas zit onder druk op ongeveer drie kilometer diepte ‘gevangen’ in een poreuze gesteentelaag. Bijvoorbeeld een laag van zandsteen. Een voor gas niet-doorlatend gesteente, zoals steenzout, sluit het gasreservoir af.

Haal je dit gas weg, dan moet alleen de zandsteenlaag de bovenliggende drie kilometer gesteente dragen. Dit kan de zandsteenlaag in elkaar drukken, met een bodemdaling aan het oppervlakte als gevolg. Soms gebeurt die daling heel geleidelijk, soms meer schoksgewijs. Dit laatste is dan een aardbeving.

Ondiep

Aardgas bevindt zich op ongeveer drie kilometer onder de grond. Daarom vinden de door gaswinning veroorzaakte aardbevingen ook op deze diepte plaats. Voor aardbevingen is dat ondiep. Het gevolg is dat deze bevingen goed voelbaar zijn. De meeste natuurlijke aardbevingen vinden plaats op twintig tot honderd kilometer diepte.

Het seismologisch meetnetwerk in Noord-Nederland.
Het seismologisch meetnetwerk in Noord-Nederland. Blauwe driehoeken zijn boorgatseismometers en grijze vierkantjes zijn versnellingsmeters

Meetapparatuur

Voor het onderzoek naar de aardbevingen in Noord-Nederland heeft het KNMI eind 1988 rond Assen een netwerk van seismometers ingericht. Door de locaties van aardbevingshaarden in te tekenen op een geologische kaart, blijkt dat, op een enkele uitzondering na, alle aardbevingen in Noord-Nederland verband houden met de locaties van gasvelden. Dit geldt als een bewijs dat de gaswinning inderdaad de oorzaak is van de bevingen.

Uitbreiding meetnetwerk

Sinds 1995 staan Groningen en Drenthe onder bewaking van boorgatseismometers en versnellingsmeters. Boorgatseismometers zijn seismometers die tot op een diepte van tweehonderd meter in de grond zitten. Versnellingsmeters meten heel nauwkeurig de versnelling van de bodem vlakbij het epicentrum van een aardbeving. De versnelling is een maat om de krachten op gebouwen te bepalen. In 2014 is het meetnetwerk in Groningen uitgebreid met zestig nieuwe seismometers. Zo kunnen locaties en krachten van aardbevingen in dit gebied nog nauwkeuriger worden vastgelegd.

Aantallen

Tot nu toe registreerde het KNMI in totaal duizend aardbevingen in Noord-Nederland. 3 waren groter dan 3,0 op de schaal van Richter. 117 hadden een kracht tussen de 2,0 en 3,0. Bevingen met een kracht kleiner dan 2,0 worden doorgaans niet gevoeld door mensen.

Meer uitleg over

  • Charles Richter

    Magnitudeschalen

    De magnitudeschaal van Richter geeft de kracht van aardbevingen weer. De intensiteitsschaal van Mercalli richt zich op de gevolgen.
  • Seismogram van de aardbeving in Leermens en Huizinge (15 en 16 augustus 2012).

    Seismische metingen

    Seismische waarnemingen vormen de basis van inzichten in aardbevingen. Seismometers vertalen trillingen in de aardkost naar een seismogram.
Niet gevonden wat u zocht? Alle uitleg over