Halozuil ontstaan door breking van zonlicht ijskristallen in de bovenlucht (foto: Peter Paul Hattinga Verschure)
Uitleg over

Gevoelstemperatuur (windchill)

In de wind kan het een stuk kouder aanvoelen dan uit de wind. Dit verschijnsel staat ook wel bekend als "windchill".

Warmteverlies drukken we uit in een gevoelswaarde van de temperatuur: de gevoelstemperatuur. Het verschil tussen de gemeten luchttemperatuur en de gevoelstemperatuur is een maat voor extra warmteverlies.

Er bestaan verschillende berekeningsmethoden. Bijvoorbeeld die van Siple en Passel, ontwikkeld uit experimenten in 1939 tijdens een poolexpeditie. Steadman (1971) baseerde zijn methode op de hoeveelheid kleding die nodig was om mensen te beschermen tegen de kou.

Tabel voor bepaling van de gevoelstemperatuur volgens de JAG/TI methode die het KNMI hanteert
Tabel voor bepaling van de gevoelstemperatuur volgens de JAG/TI methode die het KNMI hanteert.

Meetmethode

Het KNMI maakt gebruik van een in Canada ontwikkelde formule, de JAG/TI methode. Ook de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en IJsland hanteren deze formule. Deze wetenschappelijk onderbouwde methode (Joint Action Group on Weather Indices) is gebaseerd op het warmtetransport van het lichaam naar de huid.

De JAG/TI index staat dichter bij de menselijke ervaring van warmteverlies dan andere methodes. Verschillende instellingen in ons land die te maken hebben met gezondheidsadviezen en weerbedrijven maken gebruik van de hierbij behorende tabel voor de gevoelstemperatuur. 

Effect zon

De vermelde gevoelstemperatuur geldt voor een gezond, volwassen en wandelend persoon van gemiddelde lengte. De gevoelstemperatuur wordt berekend uit een combinatie van de luchttemperatuur en de gemiddelde windsnelheid.

De zon speelt geen rol in de berekeningsmethode. Maar bij zonnig weer voelt het minder koud aan dan de berekende gevoelstemperatuur doet vermoeden. Ook wanneer je met de wind in de rug wandelt, voelt het minder koud aan.

Onderkoeling

Bij een gevoelstemperatuur onder -10 graden kunnen na enkele uren verschijnselen van onderkoeling optreden. Gevoelstemperaturen onder de min 15 graden kunnen na een uur koudeletsel opleveren. Een temperatuur onder de min 20 graden geeft na een half uur, ook bij goed afdichtende winterkleding, al een kleine kans op bevriezingsverschijnselen. Bij lage temperaturen geeft het RIVM adviezen om onderkoeling te voorkomen.

Waterleidingen en verwarmingselementen bevriezen sneller als het bij vorst ook hard waait (foto: Jannes Wiersema)
Waterleidingen en verwarmingselementen bevriezen sneller als het bij vorst ook hard waait (foto: Jannes Wiersema)
Halozuil ontstaan door breking van zonlicht door ijskristallen in de bovenlucht (foto: Peter Paul Hattinga Verschure)
Halozuil ontstaan door breking van zonlicht door ijskristallen in de bovenlucht (foto: Peter Paul Hattinga Verschure)

Niet voor levenloze objecten en dieren

Het begrip gevoelstemperatuur is niet van toepassing op levenloze objecten zoals machines, gewassen, het antivries in de auto of kwik. We kunnen de gevoelstemperatuur dan ook niet meten met een thermometer. Het geldt ook niet voor dieren. Wel heeft de wind invloed op de snelheid waarmee afkoeling optreedt. Daarom bevriezen waterleidingen en verwarmingselementen sneller als het bij vorst ook hard waait.

Zelden lage gevoelstemperaturen

Extreme doordringende kou met in De Bilt gedurende minstens een uur gevoelstemperaturen onder de -25 graden komt eens in de 33 jaar voor. Dit is gebaseerd op een halve eeuw gegevens. Eens in de twee jaar zakt de gevoelstemperatuur onder de -20 graden. 

Gemiddeld telt een jaar drie dagen met gevoelstemperaturen onder de -15 graden. Op tien dagen per jaar komt de gevoelstemperatuur onder -10 graden. Een hele dag onder -10 graden met een laagste gevoelstemperatuur onder -20 graden komt eens in de drie jaar voor.

Meer uitleg over

  • Als de zon af en toe schuil gaat kan meer UV tot de aarde doordringen dan bij een onbewolkte lucht (foto: Jannes Wiersema)

    UV-zonlicht

    De zon straalt ultraviolet licht (UV) uit. Dat licht kunnen we niet zien, maar wel voelen. Door veel UV kan de huid rood kleuren of verbranden.
  • Het meest onweersrijke gebied, waar het jaarlijks op 30 tot 34 dagen onweert, is een strook die zich uitstrekt van Antwerpen tot het Gooi (foto: Jannes Wiersema)

    Europese weerwaarschuwing

    In vrijwel alle Europese landen worden weerwaarschuwingen gegeven in kleurcoderingen, zoals het KNMI die ook voor Nederland geeft.
Niet gevonden wat u zocht? Alle uitleg over