Waarschuwing voor gladheid door ijzel in Friesland, Groningen, Drenthe, Overijssel, Noord-Holland, Flevoland en de Waddeneilanden
Op dinsdag 3 februari liggen er een hogedrukgebied boven Scandinavië en meerdere lagedrukgebieden boven de Atlantische Oceaan. In het noorden van het land is hierdoor een oostelijke stroming die koude lucht aanvoert. In de rest van het land is de stroming zuidelijk en is het beduidend zachter (figuur 1). Een occlusie (de paarse lijn in figuur 2) trekt in de nacht naar woensdag en woensdagochtend noordwaarts over het land (figuur 3). Op deze scheidslijn van warme en koude lucht ontstaat ijzel. De occlusie met de ijzel verlaat aan het einde van woensdagochtend het land, maar het duurt nog enige tijd voordat de ijzel op de straten is weggesmolten en de gladheid is verdwenen.
De impact in het noorden van het land was zeer groot. Het openbare leven kwam grotendeels tot stilstand. Het trein- en busvervoer reed niet, scholen bleven gesloten, afspraken in de zorg werden afgezegd, veel winkels bleven dicht, postbezorgers reden niet en er gebeurden veel ongelukken op de wegen. Ook konden strooiwagens in sommige regio’s een tijd lang niet de weg op vanwege de gladheid. (Bron: NOS)
In de provincies Friesland, Groningen en Drenthe werd woensdagochtend vanuit de Veiligheidsregio's een NL-Alert afgegeven waarin wordt gewaarschuwd voor de extreme weersomstandigheden.
Op maandag 2 februari overlegde het KNMI-expertteam om 12:30 uur en 17:00 uur over de weersituatie. Om 18:10 uur is er een code oranje uitgegeven voor Friesland, Groningen, Drenthe en de Waddeneilanden. De waarschuwing was geldig van dinsdag 22:00 uur tot woensdag 10:00 uur. Voor overige provincies, behalve Zeeland, stond een code geel uit voor ijzel. Deze was geldig voor dinsdagochtend en -middag (figuur 4).
“Dinsdagochtend en -middag is er in het midden en zuiden van het land kans op gladheid door ijzel. Deze situatie is nog onzeker, maar kan wel plaatselijk voor verraderlijk gladde wegen zorgen. Later in de middag, maar vooral 's avonds en in de nacht naar woensdag is er in het noorden en noordoosten aanzienlijke kans op grootschalige gladheid door ijzel. Hierdoor is er op veel plaatsen kans op ongelukken door gladde wegen, fietspaden, voetpaden en bruggen. Hiervoor is code oranje van kracht van dinsdagavond 22:00 tot woensdagochtend 10:00 uur. De gladheid in het noorden kan tot woensdag in de ochtend aanhouden.”
Om 21:14 uur werd ook een code oranje uitgegeven voor Flevoland en Overijssel. Dit werd besloten omdat de wegdektemperatuur en de luchttemperatuur in deze regio’s onder het vriespunt bleven. De waarschuwing was voor deze provincies geldig vanaf 22:00 uur tot 4:00 uur. Ook in de Kop van Noord-Holland werd gladheid verwacht. Om 22:46 uur is voor Noord-Holland een code oranje uitgegeven die geldig was tot 04:00 uur (figuur 5).
Gedurende de nacht werd de situatie nauwlettend in de gaten gehouden door de meteorologen in de weerkamer. Op basis van deze monitoring en op verzoek van het Verkeerscentrum Nederland en de Veiligheidsregio Noord Nederland is om 04:20 uur besloten om in Drenthe, Groningen en Friesland over te gaan op een code rood.
“Vannacht en woensdagochtend komt er in Groningen, Friesland en Drenthe door ijzel op grote schaal verraderlijke gladheid voor. Hierdoor is er een grote kans op ongelukken door gladde wegen, fietspaden, voetpaden en bruggen. Ga niet de weg op. Voor deze gladheid is code rood van kracht tot woensdagochtend 10:00 uur. Vooral in het noorden van de provincies Overijssel en Flevoland en ook op de Wadden komt op uitgebreide schaal verraderlijke gladheid voor door ijzel. Hiervoor staat code oranje uit. In Noord-Holland staat code geel uit voor plaatselijke gladheid in vooral het noorden van de provincie door ijzel(restanten).”
De code oranje in Noord-Holland werd beëindigd om 04:20 uur (figuur 6). Voor de overige provincies werd de waarschuwing woensdag nog een aantal keer verlengd omdat de ijzel nog niet gesmolten was. In Overijssel en Flevoland werd de code oranje beëindigd om 10:03 uur, op de Waddeneilanden om 14:05 uur. De code rood in Friesland en Drenthe werd ook 14:05 uur beëindigd. In Groningen werd de code rood als laatste beëindigd (14:56 uur), omdat de temperatuur in die provincie langzamer opliep dan in de andere regio’s.
Door klimaatverandering neemt het aantal vorstdagen, dagen waarbij de minimumtemperatuur onder het vriespunt ligt, af. Daarmee neemt de kans op gladheid ook af. In het huidige klimaat (gemiddeld tussen 1991-2020) is het aantal vorstdagen per jaar in Eelde, dichtbij Groningen, 63. In 2050 zal dit volgens de KNMI’23-klimaatscenario’s verder afnemen tot rond de 40 in de hoge klimaatscenario’s en rond de 50 in de lage klimaatscenario’s.