Uitleg over

Platentektoniek

Platentektoniek is een geologisch verschijnsel waarbij delen van de aardkorst ten opzichte van elkaar verschuiven. Hierdoor kunnen aardbevingen ontstaan.

Aardbevingen komen voornamelijk voor in een aantal smalle zones. Deze zones, ook wel seismische gordels genoemd, vallen samen met de randen van grote schollen of platen waaruit de aardkorst is opgebouwd. De platen hebben een dikte van ongeveer 100 kilometer en drijven op de taaivloeibare lagen die eronder liggen. De belangrijkste tektonische platen worden begrensd door de mid-oceanische ruggen en diepzeetroggen.

een overzicht van de belangrijkste tektonische platen. Ze worden begrensd door de mid-oceanische ruggen en diepzeetroggen.
Overzicht van de belangrijkste tektonische platen. Ze worden begrensd door de mid-oceanische ruggen en diepzeetroggen.
afbeelding van platentektoniek
Grote convectiesystemen in de mantel nemen, als een lopende band, de platen mee.

Het schuiven van platen gebeurt met een snelheid van enkele centimeters per jaar. Het veroorzaakt grote spanningen in de aardkorst. Deze spanningen kunnen zich ontladen in een plotselinge verschuiving, een aardbeving. Meestal zijn deze aardbevingen klein en vallen ze niet op. Maar het komt geregeld voor dat een aardbeving met een verwoestende kracht ontstaat.

Tektonische platen

De aarde bestaat uit 9 grote en 6 kleinere tektonische platen. De Pacifische Plaat is de grootste met een oppervlakte van ongeveer 108 miljoen vierkante kilometer. Tektonische platen zijn niet gelijk aan land- of continentale grenzen. Landen die boven de randen van verschillende tektonische platen liggen, hebben de grootste kans op (zware) aardbevingen.

Gebergtes en bergketens

Tektonische platen bestaan uit continentale korst of oceanische korst, of een combinatie van beiden. Schuiven onderzeese platen van elkaar af, dan ontstaat er nieuwe oceanische korst. Dit is het geval bij een langgerekte onderzeese vulkanische bergketen in het midden van de Atlantische Oceaan, de Mid-Atlantische Rug. Schuiven platen tegen elkaar, dan kunnen gebergtes ontstaan. Bij het botsen van platen in India tegen Azië is het hoogste gebergte ter wereld ontstaan, de Himalaya, met toppen van meer dan 8000 meter hoogte.

Subductie

Ook kan een oceanische plaat onder een andere plaat wegduiken. Dit verschijnsel heet subductie. Bij het wegduiken van de Pacifische Plaat onder de Zuid-Amerikaanse Plaat is het Andesgebergte ontstaan. Subductie kan ook een tsunami (vloedgolf) veroorzaken, zoals de tsunami in de Indische Oceaan in december 2004.

Meer uitleg over

  • Aardbevingen door gaswinning. Deze afbeelding toont het seismologisch meetnetwerk in Noord-Nederland. ©KNMI

    Aardbevingen door gaswinning

    In Noord-Nederland komen geregeld geïnduceerde bevingen voor. Veelgestelde vragen over aardbevingen door gaswinning.
  • Seismogram van de aardbeving in Leermens en Huizinge (15 en 16 augustus 2012).

    Seismische metingen

    Seismische waarnemingen vormen de basis van inzichten in aardbevingen. Seismometers vertalen trillingen in de aardkost naar een seismogram.
Niet gevonden wat u zocht? Zoek in alle uitleg over