Beeld: Yorick de Wijs
Beeld: Yorick de Wijs

Recordzachte jaarwisseling past in opwarmende trend

03 januari 2023

Al sinds 19 december hebben we te maken met (zeer) zacht winterweer en de jaarwisseling was zelfs de warmste sinds het begin van de metingen in 1901. Ook de vorige jaarwisseling verliep uitzonderlijk zacht. Is dit puur toeval of past het in de trend van klimaatverandering?

Recordwarme jaarwisseling

In De Bilt werd op 31 december 2022 een maximumtemperatuur van 15,9°C gemeten en dat is een record voor de maand december. In het zuidoosten van het land werd het nog warmer en in Arcen en Ell werd met 17,6°C de hoogste temperatuur in december op een (nog in gebruik zijnd) KNMI-station geregistreerd. Met 13,4°C werd in Maastricht ook het record voor de hoogste minimumtemperatuur in december aangescherpt.

Ook na middernacht bleef het uitzonderlijk zacht; met een maximumtemperatuur van 15,6°C op 1 januari 2023 werd in De Bilt ook het maandrecord van januari verbroken. In het zuidoosten was het opnieuw warmer, waar met 16,9°C in Eindhoven ook het nationale record (voor alle KNMI-stations) voor de hoogste januaritemperatuur werd verbroken.

Stijgende trend in het aantal zachte winterdagen

Ook de vorige jaarwisseling van 2021 op 2022 verliep uitzonderlijk zacht, met zowel op oud- als Nieuwjaarsdag in het zuiden lokaal temperaturen rond de 15 graden. Gaat het hier om twee zeldzame uitschieters of neemt het aantal (zeer) zachte winterdagen toe? Door te kijken naar het aantal winterdagen (december, januari en februari) met een maximumtemperatuur van tenminste 10,0°C voor alle winters vanaf 1901 (normaal is het dan 6 tot 7 graden) kan dit inzichtelijk gemaakt worden. Het resultaat, te zien in figuur 1, laat een duidelijk stijgende trend zien vanaf het einde van de jaren tachtig. Het aantal ‘zachte’ winterdagen is bijna verdubbeld, van ca. 10 dagen voor 1990 tot ca. 19 dagen in het huidige klimaat (1991-2020). Het rode balkje staat voor deze winter, met tot nu toe 11 dagen op ruim 1/3e van de winter.

 Aantal dagen met een maximumtemperatuur van 10,0°C of meer in de winter (december, januari, februari ) en de trend als 30-jaar lopend gemiddelde.
Figuur 1. Aantal dagen met een maximumtemperatuur van 10,0°C of meer in de winter (december, januari, februari ) en de trend als 30-jaar lopend gemiddelde. Rood: 1 december 2022 t/m 2 januari 2023. ©KNMI
De trend als 30-jaar lopend gemiddelde van het aantal dagen met een maximumtemperatuur van 10,0°C of meer voor december, januari en februari.
Figuur 2. De trend als 30-jaar lopend gemiddelde van het aantal dagen met een maximumtemperatuur van 10,0°C of meer voor december (blauw), januari (lichtblauw) en februari (grijs). ©KNMI
Aantal dagen met een maximumtemperatuur van 15,0°C of meer in de winter (december, januari & februari van het daaropvolgende jaar) en de trend als 30-jaar lopend gemiddelde.
Figuur 3. Aantal dagen met een maximumtemperatuur van 15,0°C of meer in de winter (december, januari & februari van het daaropvolgende jaar) en de trend als 30-jaar lopend gemiddelde. Rood: 1 december 2022 t/m 2 januari 2023. ©KNMI

Verschillen tussen de wintermaanden

Wanneer we niet per winterseizoen maar per jaar rekenen (januari, februari en december) dan blijft het gemiddelde gelijk maar valt 2022 op als een bovengemiddeld jaar, met 25 ‘zachte’ winterdagen. Het aantal dagen met een maximumtemperatuur van tenminste 10,0°C kan natuurlijk ook voor de wintermaanden apart worden berekend. Als we vervolgens het lopende gemiddelde van de drie wintermaanden over 30 jaar uitzetten tegen de tijd vanaf 1930, dan krijg je de grafiek in figuur 2. Duidelijk zichtbaar is de vergelijkbare stijgende trend voor alle drie de wintermaanden, waarbij het gemiddelde aantal dagen in januari het laagst is. Dit kan worden verklaard door de invloed van het nog warme zeewater in december en de al krachtiger wordende zon in februari.

Uitzonderlijke warmte steeds minder zeldzaam

Dagen met een maximumtemperatuur van tenminste 10,0°C zijn allang niet zeldzaam meer, daarom is het ook interessant te kijken naar dagen met een maximumtemperatuur van 15,0°C of meer of dagen met een minimumtemperatuur van tenminste 10,0°C. Beide zijn voorgekomen afgelopen jaarwisseling en een heel stuk zeldzamer, zoals is af te lezen in figuur 3 hieronder. Het 30-jaar lopend gemiddelde voor het aantal dagen met een maximumtemperatuur van 15,0°C is toegenomen van ca. 0,5 dag voor 1990 tot bijna één dag in het huidige klimaat. Deze winter telt tot nu toe twee van deze dagen, terwijl de temperatuur gedurende de meeste winters niet boven de 15 graden uitkomt. Vooral in januari is het een zeldzaamheid (tot 1 januari van dit jaar was het nog maar één keer voorgekomen), 85 procent van deze dagen waren februaridagen.

Voor het aantal dagen met een minimumtemperatuur van tenminste 10,0°C vinden we een zeer vergelijkbare trend, alleen is in dit geval december de maand met het grootste aandeel (ruim 60 procent).

In het licht van het opwarmende klimaat valt te verwachten dat het gemiddelde aantal ‘zachte’ winterdagen en -nachten verder zal stijgen en dat de kans op een (zeer) zachte jaarwisseling zoals de afgelopen jaarwisseling ook zal toenemen.

KNMI-klimaatbericht door Yorick de Wijs

Recente nieuws- en klimaatberichten

  1. Het klimaat stapelt verandering op verandering

    Het klimaat is uit evenwicht, de aarde warmt op. De oorzaak is onze uitstoot van broeikasgassen. ...

    02 februari 2023 - Klimaatbericht
  2. Klimaatneutraal zijn, wat betekent dat?

    Als je klimaatneutraal bent, dan draagt wat je doet niet bij aan de opwarming van de aarde. Dat b...

    01 februari 2023 - Klimaatbericht
  3. Recordzachte start van 2023

    Januari begon met de warmste nieuwjaarsdag sinds 1901 in Nederland. In Eindhoven werd het maar li...

    01 februari 2023 - Klimaatbericht
  4. De winter wordt per jaar een dag korter

    Door de klimaatverandering worden de winters als het ware steeds korter. Hoe snel gaat dat?

    26 januari 2023 - Klimaatbericht
Toon alle nieuws- en klimaatberichten