Waarschuwing voor gladheid door ijzel in Friesland, Groningen, Drenthe en op de Waddeneilanden
Op 22 en 23 januari ligt er een hogedrukgebied boven Rusland en een uitgestrekt lagedrukgebied west van Frankrijk (figuur 1). Omdat de lucht rond dit gebied van lage druk tegen de klok in stroomt, is er in ons land sprake van een zuidoostelijke wind. Hiermee wordt in het noordoosten van het land koude lucht aangevoerd. In het zuiden is de aangevoerde lucht beduidend minder koud. Een occlusie (paarse lijn in figuur 1) met lichte regen trekt donderdagavond en vrijdagnacht en -ochtend langzaam noordoostwaarts over ons land. De regen valt in het noordoosten bij een temperatuur van enkele graden onder nul, wat op wegen en (fiets)paden tot de vorming van ijzel en daarmee verraderlijke gladheid leidt.
Achter de occlusie trekt nog een lijn met buiige neerslag (de blauwe lijn in figuur 1) in de ochtend over het noordoosten van het land en zorgt voor aanhoudende gladheid.
De gladheid veroorzaakte meerdere ongelukken op de weg. In Drenthe reden diverse buslijnen niet vanwege de gladheid. Rijkswaterstaat waarschuwde weggebruikers niet de weg op te gaan als dat niet nodig was. (Bron: NOS)
Op donderdag 22 januari werd in de ochtend code geel voor gladheid gegeven voor Flevoland, Overijssel, Drenthe, Groningen de Waddeneilanden en Friesland. Ook kwam het KNMI expertteam bijeen om te overleggen over code oranje, maar het was nog onzeker hoeveel neerslag er precies zou vallen en waar het wegdek onder het vriespunt zou komen. Om 15:42 uur werd dit duidelijker en werd een code oranje gegeven voor de drie noordelijke provincies en het Waddengebied (figuur 4).
“Vanaf het einde van de avond in het noorden kans op verraderlijke gladheid door ijzel. In het noorden (Friesland, Groningen, Drenthe, Waddeneilanden) gaat er komende nacht en morgenochtend op uitgebreide schaal ijzel vallen. Er is hierdoor een grote kans op ongelukken door gladde wegen, fietspaden en voetpaden. De gladheid is moeilijk te zien wat het extra gevaarlijk maakt. Hiervoor geldt code oranje. In Flevoland en Overijssel en in het noorden van Gelderland en Noord-Holland kan het vanavond laat ook al plaatselijk en kortdurend ijzelen. Hiervoor is code geel van kracht. De gladheid zal in de loop van de ochtend weer verdwijnen, het laatst in Groningen.”
Code oranje gold voor de provincies Friesland en Drenthe van 00:00 uur tot 7:00 en voor de provincie Groningen van 01:00 tot 09:00 uur. Voor de Waddeneilanden gold code oranje van 00:00 tot 9:00.
Om 7:11 uur werd code oranje voor Drenthe en Groningen beëindigd. Daarna bleek echter de neerslag in het tweede neerslaggebied toch intensiever dan eerder verwacht werd. De gladheid hield hierdoor langer aan. Om 8:06 werd code oranje opnieuw gegeven voor de provincies Groningen en Drenthe en, ook voor Friesland en de Waddeneilanden, verlengd tot 10:00 uur.
Code oranje werd beëindigd om 10:06 uur. Vanwege plaatselijke gladheid bleef hierna een code geel van kracht voor de noordelijke provincies.
Door klimaatverandering neemt het aantal vorstdagen, dagen waarbij de minimumtemperatuur onder het vriespunt ligt, af. Daarmee neemt de kans op gladheid ook af. In het huidige klimaat (gemiddeld tussen 1991-2020) is het aantal vorstdagen in Eelde, dichtbij Groningen, 63 In 2050 zal dit volgens de KNMI’23-klimaatscenario’s verder afnemen tot rond de 40 in de hoge klimaatscenario’s en rond de 50 in de lage klimaatscenario’s.