Natuurbranden zijn branden die ontstaan in een natuurgebied, zoals in een bos, de duinen of in een heidegebied. Maar bijvoorbeeld ook in de bermen langs wegen en sporen.
Een natuurbrand ontstaat door een combinatie van het weer, brandbaar materiaal en een ontstekingsbron.
In Nederland ontstaan de meeste natuurbranden door menselijk toedoen, bijvoorbeeld door een achtergelaten barbecue of kampvuur, door nog smeulende peuken, glasresten of het remmen van een trein waarbij vonken ontstaan. Heel zelden ontstaat in Nederland een natuurbrand door bliksem.
Het weer is van grote invloed op het ontstaan en de verspreiding van natuurbranden. Als het lange tijd droog is en de vegetatie afsterft of uitdroogt, komt veel brandbaar materiaal beschikbaar. Ook hoge temperaturen, een lage relatieve vochtigheid en veel zonnestraling zorgen voor extra uitdroging van de vegetatie. De wind helpt niet alleen mee bij het uitdrogen van de vegetatie, maar zorgt ook voor aanvoer van zuurstof en voor een snelle verspreiding van een brand.
In Nederland komen natuurbranden vooral voor in het voorjaar, tussen maart en juni. Dan is er nog veel dood materiaal van de herfst en winter aanwezig en zijn de sapstromen van de vegetatie nog niet volledig op gang gekomen. Bij langdurige droogte en hitte in de zomer kan een tweede piek ontstaan.
Door klimaatverandering krijgt Nederland steeds vaker te maken met de gevolgen van extreem weer. Door de stijging in temperatuur en de toenemende droogte, zowel in de lente als in de zomer, worden er in de toekomst meer natuurbranden verwacht die daarnaast sneller en intenser kunnen branden. Hierdoor worden ze ook moeilijker te bestrijden door de hulpdiensten en kunnen ze een grotere impact hebben op natuur en maatschappij.
Het KNMI werkt nauw samen met partners zoals de natuurbrandanalisten van het Nederlands Instituut voor Publieke Veiligheid (NIPV) en Staatsbosbeheer om hen van de juiste weers- en klimaatinformatie te voorzien. Zo kunnen ze zich zowel goed voorbereiden op de huidige en toekomstige risico’s als ook bij een daadwerkelijke brand effectief optreden om de brand zo snel mogelijk onder controle te krijgen.