Plaatje van de GOME-satelliet
Foto: ESA - AOES Medialab

Satellieten zien de zachte gloed van groeiende bomen

30 mei 2024

Herbebossing kan zorgen voor meer opname van CO2 uit de lucht, maar de precieze hoeveelheid is onzeker. Door de hoeveelheid licht die bomen en planten uitstralen te meten, kunnen satellietinstrumenten de CO2-opname door planten volgen.

Herbebossing tegen klimaatverandering

Vegetatie op aarde neemt tot wel 30 procent op van alle fossiele CO2-uitstoot. Gezonde vegetatie is dus een belangrijke schakel in het beperken van de toename van CO2 concentraties in de atmosfeer. Als de opgenomen CO2 langdurig in de bodem wordt vastgelegd, zien we dit als negatieve emissie: CO2 gaat de atmosfeer uit. Veel landen hebben hun hoop gevestigd op negatieve emissietechnieken, zoals herbebossing, om de gestelde doelen van het klimaatakkoord van Parijs nog te kunnen behalen.

Hoe werkt herbebossing?

Het idee achter herbebossing is dat extra bomen grotere hoeveelheden CO2 uit de atmosfeer kunnen vastleggen. Op korte termijn zal de meeste CO2 die in het groeiseizoen is opgenomen echter weer vrijkomen doordat bomen hun bladeren verliezen en ook CO2 uitstoten via hun “ademhaling” (respiratie). Maar op de lange termijn kan een groeiend bos wel degelijk steeds wat meer CO2 vastleggen – zolang het bos blijft bestaan tenminste.

De hoeveelheid extra CO2 die wordt opgenomen door herbebossing is onzeker. Deze onzekerheid wordt nog groter door de droogte en branden die samengaan met klimaatverandering. Het permanent vastleggen van CO2 door vegetatie wordt gemeten met speciale meettorens, maar daar zijn er slechts enkele van, waardoor van veel gebieden niet duidelijk is in hoeverre ze CO2 blijven vastleggen.

Lichtgevende planten meten met satellieten

Satellietmetingen kunnen gebruikt worden om de CO2-opname van planten overal op aarde te meten (zie afbeelding 1). Hoe werkt dit? Tijdens fotosynthese gebruiken planten energie uit zonlicht om water en CO2 om te zetten in zuurstof en suikers, de bouwstoffen van planten. Tijdens dit proces straalt de plant een deel van het zonlicht weer uit als een zachte gloed: dit is fluorescentie. Satellieten kunnen de hoeveelheid licht die planten uitstralen meten (zie afbeelding 2). Fluorescentie is een gevolg van fotosynthese activiteit; zonder fotosynthese -en de daarmee gepaard gaande opname van CO2- wordt er geen fluorescentie waargenomen.

Plaatje van de hoeveelheid fluorescentie over een deel van de aarde
Afbeelding 1. Uitstraling van licht (fluorescentie) door planten gemeten vanuit de ruimte. Dit gemiddelde van januari 2015 is gemeten met de GOME-2A satellietsensor. Bijna elke dag wordt de plantenactiviteit op aarde in kaart gebracht. De tropische regenwouden in Zuid-Amerika en het midden van Afrika zijn duidelijk zeer actief (veel groen). Bron: ACSAF/KNMI/EUMETSAT
Schematisch plaatje van de samenhang tussen fluorescentie en CO2-opname
Afbeelding 2. Bomen zenden licht uit (fluorescentie) wanneer ze CO2 opnemen. Door het planten van meer bomen neemt de CO2 opname en daarmee ook de fluorescentie toe. Dat kunnen we waarnemen met behulp van een satelliet. Bron: KNMI.

Herbebossing in China

In China vindt op grote schaal herbebossing plaats. Gedurende 6 jaar heeft het KNMI met satellietmetingen een nieuw aangeplant bos in het noorden van China gevolgd. Juist in het herbeboste gebied detecteerde de satelliet elk jaar een lichte toename in de zachte gloed van de groeiende bomen, wat betekent dat er CO2 wordt opgenomen. Gebieden waar geen bos werd aangeplant lieten geen toename in fluorescentie zien.

Er is daar een hoeveelheid bos aangeplant van ruim 6000 vierkante kilometer; groter dan de oppervlakte van de provincie Gelderland. Uit de gemeten fluorescentie kunnen we berekenen hoeveel CO2 dit bos jaarlijks opneemt: die CO2-opname komt overeen met ongeveer een half procent van de jaarlijkse Nederlandse CO2-uitstoot. Naarmate het bos ouder wordt kan de CO2-opname weliswaar toenemen, maar eenmaal volgroeid neemt een bos netto geen CO2 meer op.

Is herbebossing dan de oplossing?

Alhoewel herbebossing voor vergroening zorgt, is het geen wondermiddel om de opwarming van de aarde tegen te gaan. Daar zou simpelweg te veel ruimte voor nodig zijn.  Die ruimte is er niet, een reden te meer om onze CO2-uitstoot zo snel mogelijk terug te dringen.

KNMI-klimaatbericht door Juliëtte Anema en Folkert Boersma

Recente nieuws- en klimaatberichten

  1. Early Warning Podcast - vervolg op succesvolle KNMI-podcastserie

    Het klimaat verandert en dat merken we bijna iedere dag. Het KNMI is de afgelopen jaren veranderd...

    22 juli 2024 - Nieuwsbericht
  2. 200 jaar geleden is het broeikaseffect ontdekt

    Hoera, het broeikaseffect is tweehonderd jaar oud! Of in ieder geval de eerste beschrijving ervan...

    17 juli 2024 - Klimaatbericht
  3. Satellietinstrument OMI al 20 jaar in de ruimte

    Vandaag, 15 juli is het precies 20 jaar geleden dat de Aura-satelliet werd gelanceerd, met daar a...

    15 juli 2024 - Nieuwsbericht
  4. Satelliet EarthCARE doet eerste succesvolle stralingsmetingen

    Met indrukwekkend veel detail heeft satelliet EarthCARE zijn eerste metingen verricht van de hoev...

    12 juli 2024 - Klimaatbericht
Toon alle nieuws- en klimaatberichten