De wereld warmt op en toch extreme kou in de VS?

In de winter koelt het noordpoolgebied sterk af. De zon schijnt er niet, en de warmte wordt naar het heelal uitgestraald. Terwijl de gemiddelde temperatuur in de zomer nog net boven het vriespunt ligt, daalt deze in de winter tot gemiddeld circa –22 °C. Door verstoringen in de straalstroom kan deze koude lucht soms naar het zuiden stromen, zoals nu over Canada en de Verenigde Staten. Daar zorgt het dan voor extreem lage temperaturen. 

De koude lucht in het noordpoolgebied wordt tegelijkertijd vervangen door warmere lucht vanuit het zuiden, waardoor het daar dan abnormaal warm wordt. Dat is goed te zien in de animatie hieronder van de dagelijkse temperatuur in de eerste 25 dagen van januari 2026. Gebieden kleuren blauw als het daar kouder is dan gemiddeld, rood als het warmer is dan gemiddeld. In ieder gebied wisselen rode en blauwe kleuren elkaar af omdat de wind zo varieert van dag tot dag. Wel zie je dat de warme en koude luchtmassa's zich vooral van west naar oost bewegen. Dat komt doordat de wind door de draaiing van de aarde vooral van west naar oost waait op deze breedtegraden. 

De noordpool warmt drie tot vier keer zo snel op als de aarde als geheel. Sinds 1950 is het noordpoolgebied ruim 4 ℃ warmer geworden , en de wereld ruim 1 ℃ (afbeelding 1). In januari wordt het nu gemiddeld -22 ℃ in plaats van -26 ℃ zoals vroeger. Dat betekent dat de lucht op de Noordpool nog steeds extreem koud kan zijn, maar minder extreem dan vroeger. Als deze koude luchtmassa’s over de Verenigde Staten trekken, leidt dat nog steeds tot extreme kou, ondanks de gemiddelde opwarming van de aarde en van het noordpoolgebied.

Wel zou het op veel plaatsen nog enkele graden kouder zijn geweest als er geen klimaatverandering had plaatsgevonden.

In de animatie hierboven zie je dat het op 25 januari 2026 extreem koud was in de Verenigde Staten en delen van Rusland en Oost-Europa. Tegelijkertijd was het op andere plekken, zoals op Groenland, in het oosten van Rusland en in Griekenland en ook wereldwijd abnormaal warm (afbeelding 2). In slechts vijf recente jaren was het wereldwijd op 25 januari nog warmer dan in 2026; in alle andere jaren sinds 1940 was het die dag kouder. Door de herverdeling van warmte op aarde kan het dus lokaal nog steeds extreem koud worden, ook al wordt de wereld gemiddeld steeds warmer.

KNMI-klimaatbericht door Frank Selten

Het jupyter notebook dat de grafiek in afbeelding 1 maakte staat op KNMI-gitlab