illustratie van het ozongat in september 2023

Montreal Protocol beschermt zowel ozonlaag als klimaat

15 september 2023

Op Wereldozondag, 16 september, wordt dit jaar aandacht besteed aan het effect van ozonafbrekende stoffen en hun vervangers op het klimaat. Jaarlijks wordt wereldwijd stil gestaan bij de internationale afspraken die in 1987 werden gemaakt in het Montreal Protocol ter bescherming van de ozonlaag. Er zijn tekenen van herstel maar het ozongat treedt nog steeds jaarlijks op.

Ozonafbrekende stoffen zijn uitgebannen

Door het Montreal Protocol worden ozonafbrekende CFK’s (chloorfluorkoolwaterstoffen) uitgebannen en deze zijn nu deels vervangen door HFK’s (fluorkoolwaterstoffen). Deze stoffen worden onder meer gebruikt in de koeling, airconditioning, brandbeveiliging en warmtepompen. Het protocol van 36 jaar geleden heeft ervoor gezorgd dat de ozonlaag het leven op aarde kan blijven beschermen tegen blootstelling aan de schadelijke UV straling van de zon. Teveel blootstelling aan UV kan huidkanker en oogaandoeningen veroorzaken.

Alternatieven die leiden tot opwarming

HFK’s tasten de ozonlaag niet aan, maar zijn wel sterke broeikasgassen die leiden tot opwarming van het klimaat

HFK’s tasten de ozonlaag niet aan, maar zijn wel sterke broeikasgassen die leiden tot opwarming van het klimaat. Door die opwarming neemt de vraag naar koelere huizen, scholen, werkplekken en koeling van voedsel en medicijnen toe. Daardoor neemt de vraag naar HFK’s nog verder toe. Gelukkig zijn er alternatieven waarbij HFKs vervangen kunnen worden door middel van veilige en milieuvriendelijke alternatieven en door inzet van energie-efficiëntere technologie. In het Montreal Protocol werken landen aan de invoering van deze alternatieven.

Montreal Protocol beschermt niet alleen ozonlaag maar ook het klimaat

Wereldwijd moet in zo’n dertig jaar 80 procent van het gebruik van HFK’s zijn terug gedrongen

Wereldwijd moet in zo’n dertig jaar 80 procent van het gebruik van HFK’s zijn terug gedrongen. Dat is in 2016 afgesproken in het Amendement van Kigali. Daarmee zou de opwarming van de aarde in 2100 met tot wel een 0,5 graad verminderd kunnen worden (figuur 1) en met meer energie-efficiënte koelapparatuur zelfs tot maximaal 1 graad. Dat levert een bijdrage aan de doelstelling van het klimaatakkoord van Parijs om de opwarming onder de 1,5 graad te houden. Het protocol beschermt daarmee dus niet alleen de ozonlaag maar ook het klimaat.

Internationale samenwerking om metingen te verbeteren

Het blijft wel belangrijk om de afname van CFK’s en HFK’s in de lucht en het herstel van de ozonlaag in de gaten te houden. Zo bleek tot ieders verrassing enige jaren geleden dat de uitstoot van CFK-11  in de atmosfeer ondanks de afspraken weer toenam als gevolg van tot dan onbekende bronnen in Oost-Azië. Internationaal wordt samengewerkt om de metingen te verbeteren. HFK’s en CFK’s worden wereldwijd op een aantal plaatsen gemeten en zo kunnen onbekende bronnen gevonden worden. 

KNMI speelt rol bij monitoring van de ozonlaag

Het KNMI speelt een belangrijke rol bij het monitoren van de ozonlaag met satellietinstrumenten zoals Tropomi en GOME-2. Daarnaast worden door het KNMI weerballonnen met een ozonsonde opgelaten. De Nederlandse overheid heeft de afgelopen twee jaar ook de ozon en UV monitoring vanuit ontwikkelingslanden financieel gesteund.

Volledig herstel van de ozonlaag duurt nog tientallen jaren

Hoewel de uitstoot van ozonafbrekende stoffen grotendeels gestopt is, gaat de natuurlijke afbraak van die stoffen in atmosfeer traag. Het duurt nog tientallen jaren – en voor sommige stoffen nog langer – voordat ze helemaal verdwenen zijn. Het volledige herstel van de ozonlaag wordt daarom pas in de tweede helft van de 21e eeuw verwacht. Het blijft dus van belang om de ozonlaag te blijven monitoren.

grafiek met temperatuurverloop voor HFK emissiescenario’s zonder (blauw) en met (gele lijn) implementatie van het Kigali amendement. De balken rechts geven de geschatte opwarming door methaan (groen) en lachgas (oranje) in 2100 weer
Figuur 1. Temperatuurverloop voor HFK emissiescenario’s zonder (blauw) en met (gele lijn) implementatie van het Kigali amendement. De balken rechts geven de geschatte opwarming door methaan (groen) en lachgas (oranje) in 2100 weer. (Bron: ozone.unep.org)
Figuur 2. Het ozongat op 12 september 2023 waargenomen vanuit satellieten. Er zijn tekenen van herstel maar het treedt nog steeds jaarlijks op.
grafiek met Bijdrage van verschillende ozonafbrekende stoffen aan de totale hoeveelheid chloor en broom in de ozonlaag omgerekend naar de effectieve hoeveelheid chloor
Figuur 3. Bijdrage van verschillende ozonafbrekende stoffen aan de totale hoeveelheid chloor en broom in de ozonlaag omgerekend naar de effectieve hoeveelheid chloor. In de figuur zijn ook de verschillen aangegeven met de hoeveelheid chloor en broom in 1980 en t.o.v. de maximumhoeveelheid chloor en broom rond 2000. Het jaar 1980 is gekozen omdat dat het referentiejaar is in internationale afspraken over de bescherming van de ozonlaag. (Bron: NASA OzoneWatch

Recente nieuws- en klimaatberichten

  1. Raken we gewend aan temperatuurrecords?

    Een hittegolf is een van de meest dodelijke natuurrampen: elk jaar sterven er wereldwijd duizende...

    20 juni 2024 - Klimaatbericht
  2. Scholieren helpen KNMI om luchtvervuiling in kaart te brengen

    Leerlingen van twintig scholen in Nederland hebben dit voorjaar meetbuisjes opgehangen in hun omg...

    17 juni 2024 - Nieuwsbericht
  3. Wie stoot waar hoeveel CO2 uit?

    De aarde warmt op door de toename van CO2 en andere broeikasgassen in de atmosfeer. Er wordt hard...

    14 juni 2024 - Klimaatbericht
  4. Alweer regen, blijft dat zo?

    Na een recordnatte april en mei leek juni even wat droger te beginnen. Maar ook vandaag regent he...

    10 juni 2024 - Nieuwsbericht
Toon alle nieuws- en klimaatberichten