Nieuwsbericht

Stromboli vulkaan: onvoorspelbaar en explosief

29 augustus 2019

Op woensdag 28 augustus werd de rust op het Italiaanse vulkaaneiland Stromboli voor de tweede keer binnen twee maanden verstoord door een paroxysmale explosie. De eerdere paroxysmale explosie, op 3 juli 2019, veroorzaakte de dood van een wandelaar. Beide keren bereikte de askolom die vrijkwam een hoogte van 2 kilometer en raasden pyroclastische stromen van de top van de vulkaan richting de zee. Deze stromen, een gloedwolk die bestaat uit een mengsel van hete gassen, as en brokstukken van de vulkaan, komen met hoge snelheden naar beneden.

Elske de Zeeuw-van Dalfsen, vulkanoloog bij het KNMI: "Dat deze onvoorspelbare explosies zo kort achter elkaar plaatsvinden is ongebruikelijk. Ze zijn relatief zeldzaam en komen normaal maar eens in de 2-5 jaar voor. Het kan er ook op duiden dat Stromboli een fase van langdurig verhoogde activiteit is ingegaan."

Vuurtoren van het Mediterrane gebied

De Stromboli vulkaan is een actieve stratovulkaan op het gelijknamige eiland Stromboli. Stromboli is een van de Eolische eilanden 65 kilometer ten noorden van Sicilië in de Tyrreense Zee. Op het eiland, dat een doorsnede heeft van 3,5 kilometer wonen rond de 500 mensen. Het eiland dankt zijn bijnaam 'vuurtoren van het Mediterrane gebied' aan de continue activiteit van de vulkaan. Dit natuurfenomeen zorgt voor een spectaculaire schouwspel en is daarom een trekpleister voor toeristen.

Stromboliaanse uitbarstingen

Vulkaan Stromboli is een van de meest actieve vulkanen

De vulkaan is al duizenden jaren in min of meer continue activiteit. De meest voorkomende uitbarstingen van Stromboli zijn zogenaamde Stromboliaanse uitbarstingen. Dit zijn relatief kleine explosies met een frequentie van 2-3 per uur, waarbij uit openingen in de kraters, kleine hoeveelheden gloeiende lava 100-200 meter boven de kraterrand geslingerd worden. De naam Stromboliaanse uitbarsting wordt nu ook voor soortgelijke uitbarstingen van andere vulkanen gebruikt.

Paroxysmale explosies

Meer gewelddadige uitbarstingen van Stromboli, ook wel paroxysmale explosies genoemd, zijn relatief zeldzaam want ze komen normaal maar eens in de 2-5 jaar voor. In 1919 werden vier mensen gedood door grote lavabommen en in 1930 kwamen meerdere mensen om het leven door pyroclastische stromen veroorzaakt door dit soort explosies. In zowel 1986 als 2001 werd een groep kijkers verrast door een paroxysmale explosie terwijl zij op de kraterrand het spektakel aanschouwden. In beide gevallen viel er één dode door impact van een lavabom. De zes maanden durende crisis van 2002-2003 veroorzaakte een elf meter hoge tsunami, waarbij gelukkig geen slachtoffers vielen.

Effusieve uitbarstingen

Van tijd tot tijd zijn er ook effusieve uitbarstingen van Stromboli waarbij lava uit de kraters richting de zee stroomt. De meest recente lavastroom was zichtbaar na de explosie van 3 juli en stroomde tot halverwege de flank van de vulkaan. Daarvoor was lavastroom zichtbaar van augustus tot oktober 2014. 

Satellietbeelden van de vulkaanuitbarsting  op 3 juli 2019,
Satellietbeelden van de vulkaanuitbarsting op 3 juli 2019, op basis van zogenaamde SEVIRI-metingen (Bron: EUMETSAT)
Satellietbeelden van de vulkaanuitbarsting op 28 augustus 2019
Satellietbeelden van de vulkaanuitbarsting op 28 augustus 2019 (Bron: NOAA/CIMSS/Univ. Wisconsin)

Hoe kan dit gebeuren?

De paroxysmale explosies van 3 juli waren een van de grootste in de afgelopen decennia. Hete vulkanische bommen hebben ook brand veroorzaakt op de beboste helling van de vulkaan. Op camerabeelden is te zien dat enkele minuten voor de explosies lava uit alle kraters stroomt. Dit duidt erop dat plotseling nieuw vers gas-rijk magma het oppervlak bereikte. Extreem snelle decompressie van het gas in dit verse magma veroorzaakte waarschijnlijk de paroxysmale explosie.

Monitoring

Het Italiaanse Instituut voor geofysica en volcanology (INGV) is verantwoordelijk voor het monitoren van de vulkaan. Het instituut houdt, met behulp van continue metende sensoren van het monitoringsnetwerk de vulkaan nauwlettend in de gaten, ook nu de activiteit afgenomen is. INGV benadrukt dat het niet mogelijk is dit soort explosies te voorspellen. Ze vormen dan ook een constant risico voor bezoekers van de top van de vulkaan.

Beelden van de vulkaanuitbarsting Stomboli op 3 juli (INGV):

KNMI monitort ook vulkanen

Het KNMI beschikt op Sint Eustatius en Saba, twee bijzondere gemeenten in Caribisch Nederland, over seismometers om aardbevingen real-time te registreren. Ook wordt met behulp van Global Navigation Satellite System (GNSS) metingen de vervorming van het aardoppervlak geobserveerd.

Vulkanen op Saba en op Sint Eustatius

Dit meetnetwerk is met name ingericht om de activiteit van de vulkaan Mount Scenery op Saba en vulkaan the Quill op Sint Eustatius te monitoren en wordt ook gebruikt om tsunami-waarschuwingen uit te geven.

Beide Nederlandse vulkanen zijn actief. Dat betekent dat ze in de afgelopen 10.000 jaar een keer zijn uitgebarsten. De kans dat dit binnenkort weer gebeurt, is klein. Maar als het gebeurt, zijn de gevolgen rampzalig. De KNMI-vulkanoloog monitort beide vulkanen en doet er onderzoek naar.

Recente nieuwsberichten

  1. Fossiele energie: een dure lening

    Verbranden van fossiele brandstoffen maakt de aarde op twee manieren warmer: via de vrijgekomen ...

    12 november 2019 - Nieuwsbericht
  2. Ruimteweerwaarschuwing voor de luchtvaart

    Vanaf vandaag wordt de luchtvaartsector wereldwijd gewaarschuwd als er een reëel risico is op ris...

    07 november 2019 - Nieuwsbericht
  3. Koud wordt steeds minder koud

    Vanwege de toename van CO2 en andere broeikasgassen in de atmosfeer neemt de temperatuur aan het ...

    05 november 2019 - Nieuwsbericht
  4. Wisselvallige oktobermaand met een zonnig einde

    Oktober was een zachte maand in De Bilt met een gemiddelde temperatuur van 11,6 graden (tegen 10,...

    01 november 2019 - Nieuwsbericht
Toon alle pers- & nieuwsberichten