Klimaatbericht

Verbazing over onweer nabij Noordpool

27 augustus 2019

Meteorologen waren verbaasd toen 11 augustus een onweerswaarschuwing werd uitgegeven door de weerdienst van Alaska voor onweersbuien op slechts 500 kilometer afstand van de Noordpool. Dit leek onwaarschijnlijk in het huidige klimaat.

Ontladingen komen overeen met aanwezigheid bewolking

Er werden 58 ontladingen gedetecteerd rond 85 °NB en 120 °OL. Dit ligt in de Noordelijke IJszee ten noorden van de Laptevzee, boven Siberië (zie figuur 1 en de tweet van National Weather Service Fairbanks, Alaska). Meerdere Amerikaanse weersatellieten passeerden het gebied tijdens het onweer. Op de satellietbeelden was bewolking te zien die meebewoog met het onweer. Verder had deze bewolking eigenschappen van typische ‘onweersbewolking’: de wolken toonden verticale ontwikkeling tot een hoogte van 12 kilometer met een laagste wolkentoptemperatuur van -49,9 °C.

Onweer zeldzaam in noordpoolgebied

Het meeste onweer in de wereld komt voor boven land in de tropen. Voor het ontstaan van een onweersbui is warmte, vocht en tot op grote hoogte onstabiele lucht nodig. Ingrediënten die in het noordpoolgebied normaliter ontbreken. Hoewel er aanvankelijk werd gedacht  dat onweer zo dicht bij de Noordpool nooit eerder was waargenomen, meldt Vaisala, eigenaar van het detectienetwerk, dat dit tussen 2012 en 2018 drie keer eerder is gebeurd op of noord van 85 °NB, met per keer echter hoogstens zeven ontladingen. Boven 80 °NB komen elke zomer 3 tot 4 onweersbuien voor. In de winter kan het in het noordpoolgebied overigens ook onweren in grote stormen. Ter vergelijking, in Nederland onweert het gemiddeld op 25 dagen per jaar.

Abnormale warmte in het noorden

Deze zomer zijn er in het noordpoolgebied recordhoge temperaturen en natuurbranden (figuur 2) en smelt er veel ijs. Het onweer is ontstaan door een bel met warme vochtige lucht die vanaf Siberië kwam. Daar was het in de eerste helft van augustus op 750 meter hoogte tot 7 graden warmer dan normaal (1981-2010). Normaal koelen noordwaarts trekkende Siberische luchtmassa’s snel af maar deze zomer is de watertemperatuur in de Laptevzee, met waarden van 3 tot 5 °C tot ver buiten de kust, ook bovennormaal warm. Binnen de ring van 80 °NB ligt bijna overal zee-ijs (zie figuur 3), het is aannemelijk dat de buienconvectie niet in lokale lucht is ontstaan. Onweer nabij de Noordpool zal de komende jaren waarschijnlijk vaker worden waargenomen door het opwarmende klimaat en betere waarneeminfrastructuur.

 

KNMI-klimaatbericht door Anika Hoekstra

Kaart van Bliksemdetecties in het noordpoolgebied.
Figuur 1: Bliksemdetecties in het noordpoolgebied. De blauwe stippen (rode cirkel) zijn ontladingen op de avond van 10 augustus. De buien trokken noordoostwaarts in de nacht naar 11 augustus (groene stippen). Bron: Vaisala.
Satellietbeeld van 11 augustus van rook en bewolking in het noordpoolgebied.
Figuur 2: Satellietbeeld van 11 augustus. Siberische natuurbranden zijn aangegeven met rode stippen. De rook is ook te zien in de verkleurde strook bewolking die de Laptevzee overtrekt (linksonder midden). Bron: NASA Worldview.
Kaart met positie van zee-ijs op 14 augustus.
Figuur 3: Positie van zee-ijs op 14 augustus. De oranje lijn geeft de randen van het ijsgebied van de normaal 1981-2010. Bron: NSIDC.

Recente nieuws- en klimaatberichten

  1. Zeer zachte, natte, stormachtige en sombere winter

    De winter was zeer zacht met een gemiddelde temperatuur van 6,3 °C graden tegen 3,9 °C normaal. F...

    29 februari 2024 - Nieuwsbericht
  2. Het verleden als sleutel voor de toekomst

    De aarde warmt op doordat de hoeveelheid CO2 in de lucht toeneemt. Maar hoe gevoelig het klimaat ...

    28 februari 2024 - Klimaatbericht
  3. Ontbossing en klimaatverandering duwen het Amazoneregenwoud richting een kantelpunt

    Het Amazoneregenwoud is door ontbossing en andere menselijke activiteiten steeds kwetsbaarder gew...

    26 februari 2024 - Klimaatbericht
  4. Luisteren naar de poolwervel

    Uit recent onderzoek blijkt dat de stratosferische poolwervel kan worden gemeten met onhoorbaar, ...

    21 februari 2024 - Klimaatbericht
Toon alle nieuws- en klimaatberichten