Druppels op een ruit
Foto: Igor Nedeljkovic

Het regent en het regent: komt dit weer door klimaatverandering?

22 november 2023

Oktober 2023 was de natste oktobermaand ooit gemeten, en ook november is in het westen van Nederland nu al buitengewoon nat. Door de druppels op mijn raam naar buiten starend vraag ik me af of het klimaatverandering is dat we zien. Stel dat de afgelopen oktober had plaatsgevonden in een koeler klimaat, had het dan minder geregend? Maakt die opwarming nou echt het verschil voor ons dagelijks weer?

Komt dit weer door klimaatverandering? 

Ik ben niet de enige die met zulke vragen rondloopt. Ook in de rest van Nederland en daarbuiten leven deze vragen. Na extreme weersituaties krijgt het KNMI veel vragen. "Hoe erg was dit nu? Komt dit soort weer nu vaker voor dan vroeger? Kan het in de toekomst nog extremer?". Nieuw onderzoek heeft de laatste jaren verschillende methodes opgeleverd om deze vragen te beantwoorden.  

Lagedrukgebieden domineerden het weer 

Maar laten we eerst terugkomen op het weer van de afgelopen weken. Het was afgelopen weken kletsnat in grote delen van Nederland en West-Europa. Lagedrukgebieden kwamen in treinen voorbij doordat de straalstroom hardnekkig in onze buurt bleef liggen (zie plaatje 1). Naast donkere wolken, wind en storm, viel er vooral regen. Heel veel regen. Natuurlijk heeft ieder weertype zijn eigen kenmerken. En bij het weertype met zuidwestenwinden horen vrij milde temperaturen en bovengemiddeld veel regen en wind zoals je in plaatje 2 (linkerkant) kunt zien. Daarnaast was ook de Noord-Atlantische Oceaan veel warmer dan normaal. Hierdoor kon meer water verdampen die vervolgens bij ons leidde tot ... Precies, méér regen. 

Animatie van de ontwikkeling van het weer tussen 28 oktober en 20 november 2023
Plaatje 1. Animatie van de lagedrukgebieden die tussen 28 oktober en 20 november 2023 zoveel regen brachten. In blauwe kleuren de hoeveelheid regen, in contouren de hoogte van het 500 hPa drukvlak op ongeveer 5 kilometer hoogte. De wind waait langs de contourlijnen en harder waar de lijnen dicht bij elkaar liggen. ©KNMI..
Kaartjes van Europa met 2 weertypes in de herfst, een nat en een droog weertype. In kleur de hoeveelheid regen, in contouren de luchtdruk.
Plaatje 2. Neerslag (in %, kleuren, groen is nat, bruin is droog) en drukveld (in hPa) voor twee typische herfstweertypen. Links een nat weertype met lage luchtdruk en zuidwestenwind. Rechts een droog weertype met hoge druk en noordenwind. Neerslag en luchtdruk zijn weergegeven als afwijking van het gemiddelde over de periode 1991-2020. ©KNMI.
Lijngrafieken van de hoeveelheid regen in de afgelopen dertig dagen voor iedere dag in 2023 tot nu toe, zoals waargenomen en gesimuleerd in een warmer en kouder klimaat.
Plaatje 3. Dertigdaagse neerslag in Nederland in waarnemingen (grijze lijn), en in diverse andere klimaten (andere kleuren, de mondiale opwarming staat in het bijschrift). De zwarte lijn toont de gemiddelde waarde over de periode 1991-2020, de gestreepte lijnen de minima en maxima over de periode 1906-2022. Dagen waarop de extremen overschreden werden zijn aan de onderzijde van de figuur gemarkeerd. ©KNMI.

Wat doet klimaatverandering met ons herfstweer? 

Klimaatverandering verandert ons dagelijkse herfstweer op grofweg twee manieren. Het zorgt dat bepaalde weertypen vaker of juist minder vaak voorkomen. Bijvoorbeeld: we krijgen vaker of minder vaak westenwind. Dit zijn de zogenaamde circulatie-veranderingen. Maar daarnaast zal klimaatverandering ook het typische weer veranderen dat bij elk circulatie-weertype hoort. Bijvoorbeeld hogere temperaturen én méér regen bij de natte weertypen. Of dat zo is kunnen we onderzoeken met weer- en klimaatmodellen. 

Nat weertype in de herfst wordt in een warmer klimaat flink natter 

Met regionale weer- en klimaatmodellen kunnen we het weer van vandaag als het ware vertalen naar een koeler of warmer klimaat. We hebben dit gedaan voor het weer van 2023 tot nu toe. In plaatje 3 kun je zien hoeveel regen het weer van dit jaar volgens deze berekeningen gebracht zou hebben in een koeler én in een warmer klimaat. Je ziet aan de gekleurde lijnen van de warmere klimaten dat het woeste herfstweertype van de recente weken in een warmer klimaat meer regen geeft. In een koeler klimaat (blauwe lijn) zou het minder geregend hebben, maar nog steeds zou het uitzonderlijk nat zijn geweest. De duur van het natte weertype en tegelijkertijd de hoge temperatuur van het oceaanwater zijn daarvan de oorzaak. 

KNMI-klimaatbericht van Hylke de Vries 

Recente nieuws- en klimaatberichten

  1. 200 jaar geleden is het broeikaseffect ontdekt

    Hoera, het broeikaseffect is tweehonderd jaar oud! Of in ieder geval de eerste beschrijving ervan...

    17 juli 2024 - Klimaatbericht
  2. Satellietinstrument OMI al 20 jaar in de ruimte

    Vandaag, 15 juli is het precies 20 jaar geleden dat de Aura-satelliet werd gelanceerd, met daar a...

    15 juli 2024 - Nieuwsbericht
  3. Satelliet EarthCARE doet eerste succesvolle stralingsmetingen

    Met indrukwekkend veel detail heeft satelliet EarthCARE zijn eerste metingen verricht van de hoev...

    12 juli 2024 - Klimaatbericht
  4. Deze zomer mogelijk geen dramatische afsmelt van Alpengletsjers

    Tijdens de warme zomer en herfst van de afgelopen twee jaar zijn de Alpengletsjers sterk gesmolt...

    10 juli 2024 - Klimaatbericht
Toon alle nieuws- en klimaatberichten