Hittekracht is een nieuwe index in de KNMI-app die laat zien hoe zwaar de hitte kan aanvoelen. Hittekracht combineert vier elementen in één getal: temperatuur, luchtvochtigheid, wind en zonnestraling.
Hittekracht is een nieuwe index die laat zien hoe zwaar de hitte aanvoelt. Het is een getal van 0 tot 10, net als bij zonkracht of windkracht. De hittekracht kijkt niet alleen naar de temperatuur, – het combineert de temperatuur met luchtvochtigheid, zonnestraling en wind. Zo weet je beter hoe zwaar de hitte op dat moment aan kan voelen. Een dag met een luchttemperatuur van 25°C bij hoge luchtvochtigheid, weinig wind en veel zon kan veel warmer voelen en daarmee tot een grotere hittebelasting leiden dan een dag met dezelfde temperatuur onder drogere, bewolktere of winderigere omstandigheden.
Door klimaatverandering krijgen we in Nederland steeds vaker te maken met extreme hitte. Maar temperatuur alleen zegt niet altijd alles over hoe belastend de hitte is voor je lichaam. Hitte kan ook tijdens matige temperaturen al belastend zijn en problemen opleveren, vooral wanneer gecombineerd met fysieke inspanning, zoals tijdens sportevenementen. Met hittekracht kunnen mensen beter inschatten hoe zwaar de hitte voor henzelf zal zijn en of activiteiten eventueel moeten worden aangepast. De behoefte aan een extra hitte-index kwam van sectoren als de politie, brandweer en evenementenorganisatoren. Zo kunnen organisaties de risico's beter inschatten en op tijd maatregelen nemen. Soms is het niet uitzonderlijk warm, maar loopt de hittekracht toch op door weinig wind en een hogere luchtvochtigheid. Juist dan kan informatie problemen voorkomen. Dit maakt het mogelijk voor verschillende groepen om risico's te kunnen inschatten en tijdig maatregelen te nemen. Zo kan op momenten ook een indicatie worden gegeven voor bijvoorbeeld ouderen of andere kwetsbare groepen in de samenleving of voor op bezoekers van een evenement zoals een marathon of een festival.
Hittekracht is gebaseerd op de Wet Bulb Globe Temperature, of WBGT. Deze wetenschappelijk onderbouwde maat combineert temperatuur, luchtvochtigheid, zonnestraling en wind. Deze wordt al decennialang wereldwijd gebruikt om de impact van hitte in te schatten voor bijvoorbeeld defensie, arbeid in de buitenlucht en buitensporten. Het KNMI berekent de WBGT nu specifiek voor Nederland, data die openbaar is via het KNMI Dataplatform. De WBGT is voor het algemeen publiek omgezet naar een schaal van 0 tot 10 die we hittekracht noemen, vergelijkbaar met zonkracht en windkracht. De WBGT is dé standaard voor het beoordelen van hittestress in arbeid en is verankerd in de ISO norm 7243:2017.
De WBGT bestaat uit drie onderdelen:
Omdat de natte bol en zwarte bol temperaturen niet standaard gemeten worden op KNMI-weerstations, wordt deze berekend. Het KNMI gebruikt een van de internationale standaard benaderingen die gebruik maakt van variabelen die wel standaard gemeten worden, namelijk de globale straling, de relatieve vochtigheid, de wind snelheid en de luchttemperatuur.
In de KNMI-app zie je voor jouw gekozen locatie(s):
Download de KNMI-app voor iOS in de App Store.
Download de KNMI-app voor Android in de Play Store.
De nieuwe index is een samenwerking van KNMI, RIVM, TNO en de Vrije Universiteit Amsterdam. De interdisciplinaire samenwerking bestaat uit onder andere thermofysiologen, arbeidshygiëne-experts, klimatologen en meteorologen en coördinatoren van het Nationaal Hitteplan. Meer over dit project op de website van TNO.
De hittekracht schaal is door het KNMI ontwikkeld in 2025 door een combinatie van wetenschappelijke analyse en feedback van partners (TNO, RIVM). Eerst is klimatologisch onderzoek uitgevoerd naar de WBGT in Nederland, om inzicht te krijgen in de verdeling en extremen. Vervolgens is deze kennis vertaald naar een praktische schaal via intern overleg (onder andere met meteorologen, klimatologen, en communicatiespecialisten) en overleg met TNO en RIVM. In dit proces zijn verschillende schaalindelingen getest en beoordeeld op operationele bruikbaarheid en aansluiting bij bestaande handelingsperspectieven. Zo is de hittekracht schaal ontstaan als een balans tussen wetenschappelijke onderbouwing en praktische toepasbaarheid. De WBGT-formule is getest binnen het KNMI in samenwerking met professionele partners, zoals tijdens SAIL 2025 met de Veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland.
De WBGT, de maat waarop hittekracht gebaseerd is, wordt wereldwijd gebruikt, onder andere in landen zoals Japan, Singapore, Qatar, de Verenigde Staten en Australië. Met name voor arbeidsveiligheid, sport en gezondheidsrichtlijnen. Wat Nederland uniek maakt, is dat deze wetenschappelijke maat is vertaald naar een eenvoudige 0-10 schaal die we hittekracht noemen. Daarmee wordt complexe informatie over hittestress toegankelijker en beter bruikbaar voor een breder publiek.
Dezelfde hitte kan voor de één aangenaam zijn en voor de ander belastend. Bovendien is die ervaring contextafhankelijk: wat in de vrije tijd comfortabel is, kan tijdens werk, sport of andere activiteiten juist tot verhoogde kwetsbaarheid leiden.
De hittekracht is bedoeld om makkelijker onderscheid te maken voor wie hitte een probleem gaat zijn en voor wie niet. Voor iedereen kan het handig zijn, maar zeker voor bepaalde groepen is een nauwkeurige maat dan temperatuur alleen nodig om risico's te kunnen inschatten en tijdig maatregelen te nemen. Het is vooral buiten relevant. Voorbeelden: ouderen of andere kwetsbare groepen, deelnemers aan een sportevenement of festivalbezoekers en hulpdiensten zoals politie, brandweer en ambulancepersoneel maar ook verkeersregelaars of vuilophalers die soms langdurig buiten werken in zware kleding.
Iedereen reageert anders op hitte. Of je last krijgt bij een bepaalde hittekracht hangt ook af van jezelf. Dit speelt allemaal een rol:
Voor defensie, arbeid en sportevenementen zijn er richtlijnen die aangeven wanneer hitte een probleem gaat worden.
Hittekracht alleen zegt nog niet alles over het risico van de hitte. Want hoe goed iemand tegen een bepaalde hittekracht kan, hangt niet alleen af van het weer, maar ook van jezelf. Factoren zoals leeftijd, gezondheid, conditie, kleding en hoe actief je bent, spelen alle een rol. Dit noemen we ook wel hoe ‘hittefit’ iemand is. Net zoals je huidtype en gebruik van zonnebrandcrème bepalen hoe snel je verbrandt bij sterke zonkracht, bepaalt hoe hittefit je bent hoe goed je lichaam kan omgaan met een hoge hittekracht. Je bent hittefit als je de hitte kunt mijden of verzachten door de omgeving aan te passen, je kleding aan te passen en je activiteit aan te passen. Lukt dat allemaal niet, dan hangt je hittefit af van hoe goed je lijf met hitte om kan gaan; daar spelen fysieke fitheid, gewenning (acclimatisatie), en lichaamsbouw een grote rol in.
Het KNMI waarschuwt voor extreme hitte aan de hand van meteorologische richtlijnen en impact op de samenleving. Deze waarschuwingen blijven gebaseerd op de maximumtemperatuur, omdat ze bedoeld zijn voor de hele samenleving en zo vroeg mogelijk moeten worden gesignaleerd, bijvoorbeeld om het Nationaal Hitteplan tijdig te activeren. Maximumtemperatuur kan relatief ver vooruit worden verwacht, terwijl de hittekracht minder ver vooruit betrouwbaar te bepalen is, doordat deze ook afhangt van factoren zoals luchtvochtigheid, zoninstraling en wind. Daarnaast beschrijven temperatuur en hittekracht verschillende aspecten van hitte. Waarschuwingen richten zich op aanhoudende of extreme hitte over meerdere dagen, zoals bij hittegolven. De hittekracht kan daarentegen ook slechts gedurende enkele uren op een dag hoog zijn. Het gaat dus om een ander type fenomeen en een andere tijdschaal.
De hittekracht geeft aanvullende informatie over hoe zwaar de hitte daadwerkelijk wordt ervaren. Dit is vooral relevant op de dag zelf of op korte termijn, en helpt om beter in te schatten wanneer de hitte het meest belastend is. De hittekracht wordt daarom niet als afzonderlijke waarschuwing gebruikt, maar kan wel worden meegenomen in de impactafweging en biedt extra duiding naast temperatuur en bestaande waarschuwingen. De hittekracht geeft dus vooral duiding toe en geeft aanvullende informatie op de temperatuur, KNMI-waarschuwingen code geel, oranje en rood voor hitte en op het Nationaal Hitteplan van het RIVM.
Voor het Nationaal Hitteplan, welke door het RIVM wordt beheerd, is het noodzakelijk om zo ver als mogelijk vooruit te kijken om ruim op tijd informatie te geven voor aanhoudende hitte. Net als bij de waarschuwingen voor hitte van het KNMI. Hierdoor wordt ook voor het Nationaal Hitteplan vooral gebruik gemaakt van de verwachte maximale dagtemperaturen. Deze zijn tot veertien dagen vooruit beschikbaar. Als er een periode van aanhoudende hitte aankomt, helpt de hittekracht om de periode beter te kunnen duiden. Het gaat hierbij om mogelijke laatste aanpassingen aan het advies wat 1 tot 2 dagen van tevoren wordt afgegeven.
De hittekracht kan per uur variëren. Meestal valt de maximale hittekracht rond vroeg tot einde van de middag (14:00-16:00) Daarnaast kan de maximale hittekracht op sommige dagen meerdere uren aanhouden, of in afzonderlijke pieken voorkomen. Om je dag goed te kunnen plannen, tonen we in de KNMI-app niet alleen de maximale hittekracht maar ook die per uur.
Hittekracht is niet alleen gebaseerd op temperatuur maar ook de luchtvochtigheid, wind en zonnestraling worden meegenomen. Een bewolkte dag met 30 °C en een briesje is makkelijker te verdragen dan een klamme dag met dezelfde temperatuur zonder wind.
De hittekracht volgt in Nederland een vergelijkbaar seizoenspatroon als de temperatuur, met lage waarden in de winter en hogere waardes in de zomer. Vanaf het voorjaar neemt de hittekracht toe en in het najaar daalt het weer.
Hittekracht 10 is in Nederland zeer zeldzaam. In de afgelopen ruim dertig jaar (1991-2024) is hittekracht 10, vooral langs de kust en in het noorden, nog nooit voorgekomen. In De Bilt slechts 3 dagen in totaal, en alleen in het zuidoosten kwam het gemiddeld eens per paar jaar voorkomend. Het absolute maximum (de hoogste 10) in die periode in De Bilt was op 17 augustus 2019. Belangrijk is wel dat hittekracht 9 al vanaf een temperatuur van 25 graden mogelijk is. Temperaturen die in een gemiddelde zomer in Nederland voorkomen.
In de gevoelstemperatuur worden ook temperatuur, luchtvochtigheid, wind en zonnestraling meegenomen. Het verschil is dat achter hittekracht een thermofysiologische grootheid zit, de Wet Bulb Globe Temperature (WBGT). Deze WBGT wordt wereldwijd gebruikt en beschrijft hoe goed het menselijk lichaam kan afkoelen. Er is ook regelgeving waarbij de WBGT gebruikt wordt als het gaat om frequentie en lengte van bijvoorbeeld rustpauzes in zwaar lichamelijk werk. In overleg met TNO en RIVM is daarom voor deze WBGT gekozen als achterliggende grootheid.
De WBGT kan niet als gevoelstemperatuur gezien worden. Dat komt omdat de waarde van de WBGT weliswaar uitgedrukt wordt in de bekende graden Celcius, maar die waarde niet vaak boven de luchttemperatuur uit komt en daar dan ook niet me vergeleken moet worden. Een belangrijke onderdeel van de WBGT is de natteboltemperatuur – deze beschrijft het effect van zweten op het afkoelen van het lichaam. Deze natteboltemperatuur weegt voor 70% mee in de WBGT, en omdat de natteboltemperatuur per definitie niet boven de ‘gewone’ luchttemperatuur uit komt, zie je dat de WBGT meestal onder de luchttemperatuur blijft. Het doel van hittekracht is om een schaal te bieden die beter te interpreteren is dan de WBGT, terwijl de achterliggende theorie stevig verankerd is in de wetenschap.
De zonkracht is een index voor de hoeveelheid ultraviolette straling (UV) in het zonlicht die de aarde bereikt. De hoeveelheid UV wordt uitgedrukt in zonkracht, net als de WBGT wordt uitgedrukt in hittekracht. De zonkracht neemt toe naarmate de zon hoger staat en varieert met de seizoenen en het moment van de dag. De hoeveelheid UV is afhankelijk van wolken, vocht of stof in de atmosfeer en van de hoeveelheid ozon. Warmte (de luchttemperatuur) heeft geen invloed: op een koele zonnige dag kan de zonkracht even sterk of sterker zijn dan op een warme dag.
De windkracht wordt bepaald uit het gemiddelde van de windsnelheid over 10 minuten en wordt uitgedrukt in Beaufort. Je spreekt bijvoorbeeld van windkracht 4 of windkracht 9. De wind is een van de elementen in hittekracht. Maar de hittekrachtschaal en de windkrachtschaal zijn niet met elkaar verbonden. De schalen staan los van elkaar.
De hittekracht kan per locatie verschillen. Gemiddeld gezien komt de hoogste hittekracht voor in het zuiden en zuidoosten van Nederland. Bijvoorbeeld in Maastricht komt hittekracht 8 vrijwel jaarlijks voor en ook hittekracht 9 kan optreden, vooral in heel warme zomers. De laagste waarden komen voor in het noorden en in de kustgebieden. Dit patroon komt overeen met bekende regionale verschillen in temperatuur, zonnestraling en wind. Kustgebieden worden vaker beïnvloed door lucht vanaf de Noordzee met een lagere luchttemperatuur en hogere windsnelheden, wat leidt tot een lagere hittekracht. In de KNMI-app wordt later dit jaar (2026) een kaart met de actuele hittekracht in Nederland toegevoegd. Door de kleuren op deze kaart krijg je een algemeen beeld en zie je verschillen tussen plaatsen in Nederland.
Tijdens hittegolven in afgelopen ruim dertig jaar (1991-2024) was de hittekracht meestal tussen de 6-7, met uitschieters vanaf 4 tot 10. Tegelijkertijd komt een hoge hittekracht van 8 of hoger ook vaak voor buiten hittegolf-periodes voor (65%). In diezelfde periode waren er gemiddeld 2,3 dagen per jaar met hittekracht 8 of hoger. In 90% van de gevallen duurt een periode met hittekracht 8 maximaal twee dagen, en in de onderzochte periode hield kwamen er nooit drie aaneengesloten dagen met hittekracht 8 of hoger voor. Dit betekent dat veel van deze gebeurtenissen kortdurend zijn en vaak als afzonderlijke dagen voorkomen.
Vorige zomer gaf het KNMI een code oranje voor extreme hitte op 1 en 2 juli. Op 1 juli bereikte het grootste gedeelte van Nederland hittekracht 8. Op 2 juli waren er grotere regionale verschillen, waarbij het oosten te maken had me hittekracht 9 en steeds dichterbij de kust daalde dat van hittekracht 8 naar 4.