Uitleg over

Kernstopverdrag

Het kernstopverdrag verbiedt kernproeven overal op aarde en voor ieder land. Het KNMI controleert op naleving van dit verdrag.

Het kernstopverdrag (internationaal Comprehensive Nuclear-Test-Ban Treaty, CTBT) kwam in 1996 tot stand onder leiding van de Nederlandse ambassadeur Jaap Ramaker. Sindsdien is door een groot aantal landen gewerkt aan een wereldwijd systeem om naleving van het kernstopverdrag te kunnen controleren.

Netwerk van meetstations

Voor deze controletaak is inmiddels een netwerk van maar liefst 337 meetstations opgezet, het International Monitoring System (IMS). Deze stations, bestaande uit seismische, hydro-akoestische en infrageluid meetstations, staan in onderling gelijke afstanden over de hele aardbol verspreid en verrichten metingen van radioactiviteit, seismologische metingen en geluidsmetingen in de atmosfeer en in oceanen. 

Door de meetstations worden de vaste aarde, oceanen en atmosfeer in de gaten gehouden op het voorkomen van nucleaire testexplosies

Deze stations, bestaande uit seismische, hydro-akoestische en infrageluid meetstations, staan in onderling gelijke afstanden over de hele aardbol verspreid en verrichten metingen van radioactiviteit, seismologische metingen en geluidsmetingen in de atmosfeer en in oceanen. 

Het KNMI is het Nationaal Data Centrum (NDC) voor het kernstopverdrag en adviseert in die rol het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Als NDC analyseert het KNMI de seismische en akoestische data van IMS meetstations. De analyse van de radioactiviteit wordt uitgevoerd door het RIVM.

Meetinstrument IS18 is het IMS infrageluid array op Groenland.
Meetinstrument IS18 is het IMS infrageluid array op Groenland. (Bron: CTBTO Public Information)

Effect kernstopverdrag

Hoewel het verdrag nog niet in werking is getreden, heeft het wel al duidelijk effect. Tussen 1945 en 1996 zijn er meer dan 2000 nucleaire testen gedaan. Sinds 2006 voert Noord-Korea ondergrondse kernproeven uit. Deze worden ook waargenomen op het IMS. Uit de metingen volgt dat Noord-Korea steeds zwaardere nucleaire testen uitvoert.

Waarschuwingssysteem

Naast het opvangen van seismische en akoestische signalen, wat kan duiden op mogelijke kernproeven, worden de meetstations ook ingezet als waarschuwingssysteem voor tsunami's, vulkanen en aardbevingen. Dit maakt het verdrag uniek en waardevol. 

De meetstations worden ook ingezet als waarschuwingssysteem voor tsunami's, aardbevingen en vulkanen

Bovendien kunnen de signalen worden gebruikt om indirect op plekken te meten waar het lastig is om meetinstrumenten te plaatsen, zoals in de diepzee en de hogere lagen van de atmosfeer.

Verdrag ondertekenen

Het kernstopverdrag is tot nu toe ondertekend door 183 landen en door 166 geratificeerd. Het treedt pas in werking zodra alle 44 landen die kernreactoren bezitten (de zogenoemde Annex II landen) geratificeerd hebben. Nederland heeft dit in 1996 al gedaan.

Een aantal landen, waaronder India, Pakistan, Iran, de VS en Israël, hebben het verdrag om uiteenlopende redenen, nog niet getekend of geratificeerd.

Meer uitleg over

  • Aardbevingen door gaswinning. Deze afbeelding toont het seismologisch meetnetwerk in Noord-Nederland. ©KNMI

    Aardbevingen door gaswinning

    In Noord-Nederland komen geregeld geïnduceerde bevingen voor. Veelgestelde vragen over aardbevingen door gaswinning.
  • Vliegtuig dat sneller vliegt dan de snelheid van het geluid

    Infrageluid

    Infrageluid is geluid dat onhoorbaar is voor de mens. Het is een type luchtdruk waarbij de trillingsfrequentie lager ligt dan van geluid dat mensen kunnen horen.
Niet gevonden wat u zocht? Zoek in alle uitleg over