illustratie koude
©KNMI

Kou

In de wind kan het een stuk kouder aanvoelen dan uit de wind. Dit verschijnsel staat ook wel bekend als 'windchill' of gevoelstemperatuur. Bij een gevoelstemperatuur van -15 graden of lager kunnen we een waarschuwing uitgeven.

Wat kan ik verwachten en wat kan ik doen bij extreme kou?

Mens en dier

Wat kan ik verwachten?
  • Kans op onderkoeling, ook bij goede winterkleding
  • Bij enkele uren buiten kans op verwondingen aan de onbeschermde huid
Wat kan ik doen?
  • Volg weerberichten en waarschuwingen via KNMI.nl en KNMI-app
  • Bedek de huid en draag voldoende (lagen) kleding als u naar buiten gaat
  • Blijf zoveel mogelijk uit de wind

Omgeving

Wat kan ik verwachten?
  • Kans op schade zoals het bevriezen van buitenkranen en waterleidingen in onverwarmde ruimtes
Wat kan ik doen?
  • Sluit buitenkranen en waterleidingen in onverwarmde ruimtes af

Verkeer

Wat kan ik verwachten?
  • Kans op het vastvriezen van autodeuren, ijs op de autoruiten en startproblemen van voertuigen
Wat kan ik doen?
  • Zorg dat uw auto winterklaar is

Mens en dier

Wat kan ik verwachten?
  • Kans op ernstige onderkoeling na meer dan 30 minuten buiten, ook bij goede winterkleding. Dit kan leiden tot bewusteloosheid en uiteindelijk overlijden
  • Bij langer dan 30 minuten buiten kans op verwondingen aan de onbeschermde huid
Wat kan ik doen?
  • Volg weerberichten en waarschuwingen via KNMI.nl, KNMI-app en KNMI Twitter en KNMI Instagram
  • Ga zo min mogelijk naar buiten
  • Bedek de huid en draag voldoende (lagen) kleding als u naar buiten gaat
  • Blijf zoveel mogelijk uit de wind
  • Let extra op uw huisdieren

Omgeving

Wat kan ik verwachten?
  • Kans op schade zoals het bevriezen van buitenkranen en waterleidingen in onverwarmde ruimtes
Wat kan ik doen?
  • Sluit buitenkranen en waterleidingen in onverwarmde ruimtes af

Verkeer

Wat kan ik verwachten?
  • Kans op het vastvriezen van autodeuren, ijs op de autoruiten en startproblemen van voertuigen
  • Kans op vertragingen op de weg en in het treinverkeer door vorstschade aan weg en spoorwegen
Wat kan ik doen?
  • Ga goed voorbereid op reis: ga warm gekleed, zorg voor een opgeladen telefoon en neem een deken/slaapzak mee
  • Zorg dat uw auto winterklaar is
  • Bekijk voor vertrek de actuele situatie en het advies van Rijkswaterstaat voor de snelwegen op rwsverkeersinfo.nl

Mens en dier

Wat kan ik verwachten?
  • Grote kans op ernstige onderkoeling, ook bij goede winterkleding. Dit kan leiden tot bewusteloosheid en uiteindelijk overlijden
  • Al na minder dan 30 minuten buiten kans op verwondingen aan de onbeschermde huid
Wat kan ik doen?
  • Volg weerberichten en waarschuwingen via KNMI.nl, KNMI-app en KNMI Twitter en KNMI Instagram
  • Ga alleen naar buiten als dat echt nodig is
  • Let extra op uw huisdieren

Omgeving

Wat kan ik verwachten?
  • Grote kans op schade zoals het bevriezen van buitenkranen en waterleidingen in onverwarmde ruimtes
Wat kan ik doen?
  • Sluit buitenkranen en waterleidingen in onverwarmde ruimtes af

Verkeer

Wat kan ik verwachten?
  • Grote kans op het vastvriezen van autodeuren, ijs op de autoruiten en startproblemen van voertuigen
  • Grote kans op vertragingen op de weg en in het treinverkeer door vorstschade aan weg en spoorwegen
Wat kan ik doen?
  • In sommige situaties kan Rijkswaterstaat oproepen niet de weg op te gaan

Uitleg over gevoelstemperatuur (windchill)

Warmteverlies drukken we uit in een gevoelswaarde van de temperatuur: de gevoelstemperatuur. Het verschil tussen de gemeten luchttemperatuur en de gevoelstemperatuur is een maat voor extra warmteverlies.

Er bestaan verschillende berekeningsmethoden. Bijvoorbeeld die van Siple en Passel, ontwikkeld uit experimenten in 1939 tijdens een poolexpeditie. Steadman (1971) baseerde zijn methode op de hoeveelheid kleding die nodig was om mensen te beschermen tegen de kou.

Meetmethode

Het KNMI maakt gebruik van een in Canada ontwikkelde formule, de JAG/TI methode. Ook de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en IJsland hanteren deze formule. Deze wetenschappelijk onderbouwde methode (Joint Action Group on Weather Indices) is gebaseerd op het warmtetransport van het lichaam naar de huid. De JAG/TI index staat dichter bij de menselijke ervaring van warmteverlies dan andere methodes. Verschillende instellingen in ons land die te maken hebben met gezondheidsadviezen en weerbedrijven maken gebruik van de hierbij behorende tabel voor de gevoelstemperatuur. 

Effect zon

De vermelde gevoelstemperatuur geldt voor een gezond, volwassen en wandelend persoon van gemiddelde lengte. De gevoelstemperatuur wordt berekend uit een combinatie van de luchttemperatuur en de gemiddelde windsnelheid.

De zon speelt geen rol in de berekeningsmethode. Maar bij zonnig weer voelt het minder koud aan dan de berekende gevoelstemperatuur doet vermoeden. Ook wanneer je met de wind in de rug wandelt, voelt het minder koud aan.

Niet voor levenloze objecten en dieren

Het begrip gevoelstemperatuur is niet van toepassing op levenloze objecten zoals machines, gewassen, het antivries in de auto of kwik. We kunnen de gevoelstemperatuur dan ook niet meten met een thermometer. Het geldt ook niet voor dieren. Wel heeft de wind invloed op de snelheid waarmee afkoeling optreedt. Daarom bevriezen waterleidingen en verwarmingselementen sneller als het bij vorst ook hard waait.

Zelden lage gevoelstemperaturen

Extreme doordringende kou met in De Bilt gedurende minstens een uur gevoelstemperaturen onder de -25 graden komt eens in de 33 jaar voor. Dit is gebaseerd op een halve eeuw gegevens. Eens in de twee jaar zakt de gevoelstemperatuur onder de -20 graden. 

Meer uitleg over

  • ©KNMI

    Zicht

    Bij een zicht van minder dan 400 meter kan het verkeer er last van krijgen. Dichte mist met een zicht van minder dan 200 meter is gevaarlijk. Zeer dichte mist met een zicht van minder dan 50 meter dwingt tot stapvoets rijden.
  • illustratie windstoten

    Windstoten

    Windstoten zijn kortdurende rukwinden of windvlagen van minstens 50 kilometer per uur. Bij zware windstoten (vanaf 75 km/u) kan het KNMI een waarschuwing uitgeven. Vanaf windkracht 9 spreken we van storm.