Fotocompositie met links een landschap in het maanlicht en rechts in het zonlicht
Foto: shutterstock

Broeikaseffect verkleint verschil dag en nacht

15 september 2017

Het broeikaseffect maakt leven op aarde mogelijk. Zonder atmosfeer die warmte vasthoudt ligt de temperatuur veel lager. Door de uitstoot van broeikasgassen wordt het broeikaseffect versterkt en stijgt de temperatuur. Een bijkomend verschijnsel is dat het temperatuurverschil tussen dag en nacht kleiner wordt.

Temperaturen worden beïnvloed door straling. De zon heeft een dominante rol: zonnestraling warmt het aardoppervlak op. Echter, onopgemerkt stralen de aarde en de atmosfeer ook. Hierdoor koelt het oppervlak af. Uit de energiebalans van inkomende en uitgaande straling (Figuur 1) kan de temperatuur op aarde berekend worden.

Aan de hand van de meetreeksen in De Bilt bekijken we dag- en nachttemperaturen. Zowel de maximumtemperaturen (als maat voor de dag) als de minimumtemperaturen (als maat voor de nacht) zijn gestegen sinds 1901 (Figuur 2). De dagelijkse gang, het verschil tussen de maximum- en minimumtemperatuur, is echter kleiner geworden. De Nederlandse nacht warmt sneller op dan de dag. Deze Nederlandse trend komt overeen met mondiale metingen.

Voor de verklaring van dit fenomeen zijn verschillende theorieën. Bijvoorbeeld een toename van de bewolking: ‘s nachts hebben wolken een opwarmend effect net als  het broeikaseffect, terwijl wolken overdag ook afkoelend werken door zonlicht te reflecteren. Eenzelfde wolk kan dus verschillende effecten op dag- en nachttemperaturen hebben (Figuur 3). Een andere theorie betreft de dikte van de grenslaag, het onderste deel van de atmosfeer. ‘s Nachts is de grenslaag minder diep, waardoor de energie van het versterkte broeikaseffect over een minder groot volume verdeeld wordt. Ook daardoor warmt de nacht sneller op.

De aardatmosfeer zorgt voor aangename temperaturen en een matige dagelijkse gang. Klimaatverandering veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgassen verstoort de natuurlijke stralingsbalans met oplopende temperaturen en zwoelere nachten tot gevolg.

KNMI-klimaatbericht door Karin van der Wiel  

 

Figuur 1: Energiebalans van de Aardatmosfeer, getallen in Watt per vierkante meter. Gemiddeld voor de hele Aarde en het hele jaar.
Figuur 1: Energiebalans van de Aardatmosfeer, getallen in Watt per vierkante meter. Gemiddeld voor de hele Aarde en het hele jaar.
Figuur 2: Tijdseries van jaargemiddelde dagelijkse maximumtemperaturen (top), dagelijkse minimumtemperaturen (midden) en de dagelijkse gang (onder, verschil maximum- en minimumtemperatuur).
Figuur 2: Tijdseries van jaargemiddelde dagelijkse maximumtemperaturen (top), dagelijkse minimumtemperaturen (midden) en de dagelijkse gang (onder, verschil maximum- en minimumtemperatuur).
Figuur 3: Schematische weergave van twee mogelijke mechanismen voor de relatief snellere opwarming van de nacht.
Figuur 3: Schematische weergave van twee mogelijke mechanismen voor de relatief snellere opwarming van de nacht.

Recente nieuws- en klimaatberichten

  1. Droge zomer op noordelijk halfrond waarschijnlijker door klimaatverandering

    Niet alleen in Nederland was het deze zomer droog, ook in andere delen van Europa en het noordeli...

    05 oktober 2022 - Klimaatbericht
  2. Zomerhalfjaar overdag meer opgewarmd dan ‘s nachts, vooral in het binnenland

    In Nederland is de zonnestraling in de lente en de zomer toegenomen. Deze seizoenen zijn hierdoor...

    04 oktober 2022 - Klimaatbericht
  3. Niet eerder deze eeuw zo droog als dit jaar

    Niet eerder deze eeuw was Nederland zo droog als dit jaar. Het landelijke neerslagtekort in het z...

    03 oktober 2022 - Klimaatbericht
  4. Vijf jaar aan satellietdata van Tropomi

    Satellietinstrument Tropomi bekijkt al vijf jaar de aarde vanuit de ruimte. Het Nederlandse instr...

    30 september 2022 - Klimaatbericht
Toon alle nieuws- en klimaatberichten